ელექტროენერგიის ტარიფების ზრდა საქართველოში: ბალანსი სოციალურ დატვირთვასა და სექტორის განვითარებას შორის

1 აპრილიდან საქართველოში ძალაში შედის ელექტროენერგიის ახალი ტარიფები, რომლებიც დაამტკიცა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია-მ.

ზრდამ 5 თეთრი შეადგინა საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის და 5–6 თეთრი — კომერციული სექტორისთვის, რაც დროებითი სატარიფო რეგულირების შემდეგ პირველი გადახედვაა. თბილისში მინიმალური ტარიფი (0–101 კვტ⋅სთ) იზრდება 15,041-დან 20,041 თეთრამდე ერთ კვტ⋅სთ-ზე (დაახლოებით 0,056-დან 0,074 დოლარამდე), ანალოგიური დინამიკა ფიქსირდება რეგიონებშიც. შესაბამისად, საბაზისო სეგმენტში ზრდა დაახლოებით 30%-ს აღწევს, რაც მოსახლეობისთვის ყველაზე მგრძნობიარეა.

ტარიფების გადახედვის გადაწყვეტილება 2025 წლის ბოლოდან იყო გადადებული — მაშინ რეგულატორმა დროებითი ტარიფების მოქმედება 2026 წლის მარტის ბოლომდე გაახანგრძლივა. პარალელურად, ბუნებრივი გაზის ტარიფები მიმდინარე წლის ბოლომდე ფიქსირებულია, რაც ნაწილობრივ აბალანსებს კომუნალური ხარჯების ზრდას.

ტარიფების გადახედვის გადაწყვეტილება 2025 წლის ბოლოდან იყო გადადებული — მაშინ რეგულატორმა დროებითი ტარიფების მოქმედება 2026 წლის მარტის ბოლომდე გაახანგრძლივა. პარალელურად, ბუნებრივი გაზის ტარიფები მიმდინარე წლის ბოლომდე ფიქსირებულია, რაც ნაწილობრივ აბალანსებს კომუნალური ხარჯების ზრდას.

სტრუქტურული მიზეზები: ინვესტიციები, იმპორტი და ბაზარი

ტარიფების ზრდა ასახავს ენერგეტიკულ სექტორში დაგროვილ დისბალანსებს. ერთი მხრივ, საქმე ეხება ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციისა და ინვესტიციების მოზიდვის აუცილებლობას, მეორე მხრივ — ელექტროენერგიის იმპორტზე მზარდ დამოკიდებულებას.

ზამთრის პერიოდში საქართველოში ელექტროენერგიის იმპორტი 1200 მეგავატს აღწევდა, რაც შიდა გენერაციის შეზღუდულ შესაძლებლობებს უსვამს ხაზს. ამასთან, მსხვილი ჰიდროენერგეტიკული პროექტების — ხუდონჰესის, ნენსკრასა და ნამახვანის — განხორციელება ვერ მოხერხდა, რაც სისტემის დაბალანსების შესაძლებლობებს ზღუდავს, განსაკუთრებით განახლებადი ენერგიის წილის ზრდის პირობებში.

დამატებითი ფაქტორია ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სრულფასოვანი ამოქმედების შეფერხება. მოსალოდნელი იყო, რომ ლიბერალიზაცია ტარიფების კონკურენტულ საფუძველზე ფორმირებას შეუწყობდა ხელს, მათ შორის დროისა და სეზონის მიხედვით დიფერენცირებული ტარიფების დანერგვას. თუმცა ბაზარმა სრულად ვერ იმუშავა, რის გამოც რეგულატორი იძულებული გახდა კვლავ ადმინისტრაციული მეთოდით დაედგინა ტარიფები.

ექსპერტის კომენტარი: ტარიფი როგორც განვითარების წინაპირობა

ქართველი ენერგეტიკოსის, გია არაბიძე შეფასებით, ტარიფების ზრდა გამართლებული და აუცილებელიცაა.

“თუ შემდგომი მატება არ იქნება, მაინც აუცილებელია 2023 წლამდე არსებული ტარიფის დაბრუნება“, – აღნიშნა მან.

იგი აღნიშნავს, რომ ტარიფის ზრდა საჭიროა დარგში დაგროვილი პრობლემების გადასაჭრელად, მათ შორის ინვესტიციებისა და ტექნიკური ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებისთვის.

ექსპერტი ხაზს უსვამს, რომ ენერგეტიკულ სექტორს სოციალური დატვირთვაც აქვს, რის გამოც რეგულატორი ცდილობს ბალანსის დაცვას მწარმოებლებს, ენერგოკომპანიებსა და მომხმარებლებს შორის. ამ კონტექსტში მთავარი ამოცანაა მოსახლეობისთვის ელექტროენერგიის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და ამავდროულად სექტორის ფუნქციონირების შენარჩუნება.

ის ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმპორტის პრობლემაზე: მისი შემცირებისთვის აუცილებელია შიდა გენერაციის გაზრდა, რაც ახალი ელექტროსადგურების მშენებლობას და შესაბამისად ინვესტიციებს მოითხოვს. ამასთან, განახლებადი ენერგიის ინტეგრაციისთვის საჭიროა სარეზერვო სიმძლავრეების შექმნა, რომლებიც ქვეყანაში ჯერ კიდევ არასაკმარისია.

საერთო ჯამში, მიმდინარე სატარიფო გადახედვა შეიძლება განიხილებოდეს როგორც საქართველოს ენერგეტიკული სექტორის უფრო ფართო ტრანსფორმაციის ნაწილი — ადმინისტრაციული ფასების შეკავებიდან ინვესტიციებზე, მდგრადობაზე და გარე მიწოდებებზე დამოკიდებულების ეტაპობრივ შემცირებაზე ორიენტირებულ მოდელზე გადასვლა.