პარლამენტი განაახლებს „გრანტების შესახებ“ კანონს – რა იცვლება და რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა პირველი მოსმენით მხარი დაუჭირა ცვლილებების პაკეტს კანონში „გრანტების შესახებ“ და მასთან დაკავშირებულ საკანონმდებლო ინიციატივებს, რომლებიც მმართველი პარტიის „ქართული ოცნების“ ფრაქციის მიერ არის ინიცირებული. კომიტეტის სხდომა გაიმართა 2026 წლის 2 თებერვალს, და დოკუმენტს უმრავლესობის მხარდაჭერა ჰქონდა, იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარის, არჩილ გორდულაძის ხელმძღვანელობით.

გრანტის ცნების დაზუსტება: ფინანსებიდან გავლენამდე

კანონპროექტის თანახმად, ერთ-ერთი მთავარი სიახლე არის გრანტის ცნების მკაფიო და დეტალური განმარტება. გრანტად ჩაითვლება არა მხოლოდ ფულადი სახსრები ან ბუნებრივი ფორმით გაწეული დახმარება, არამედ ის რესურსებიც, რომლებიც შეიძლება იქნას გამოყენებული სახელმწიფო ორგანოებზე ზემოქმედების, ქვეყნის შიდა ან საგარეო პოლიტიკის ფორმირების, შეცვლის ან განხორციელების მიზნით.

ცვლილებები ასევე განსაზღვრავს, რომ გრანტად ჩაითვლება ტექნიკური დახმარება, მათ შორის ტექნოლოგიების გადაცემა, სპეციალიზებული ცოდნა, უნარები, ექსპერტიზა, მომსახურება და დახმარების სხვა ფორმები, იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საქმიანობა გავლენას ახდენს სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ პროცესებზე.

უფრო მკაცრი წესები უცხოური ორგანიზაციებისთვის

კანონპროექტი ითვალისწინებს, რომ საქართველოში რეგისტრაციის გარეშე მოქმედი ორგანიზაცია, რომლის საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდება საქართველოს ან საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებს, გრანტის მიღებამდე ვალდებული იქნება მიიღოს მთავრობის შესაბამისი თანხმობა.

არჩილ გორდულაძის განცხადებით, ეს მიდგომა ეფუძნება სუვერენიტეტის პრინციპს: საქართველოს სახელით საუბარი რეგულირდება სახელმწიფოს მიერ, და საერთაშორისო ასპარეზზე გამოსვლისთვის მთავრობის თანხმობა საჭიროა ქვეყნის პრეზიდენტისთვისაც კი.

პარტიული-პოლიტიკური მიზნები და ახალი ვალდებულებები

საკანონმდებლო პაკეტი აზუსტებს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის ცნებას. ფიზიკური და იურიდიული პირები, რომლებიც ასეთი მიზნების მატარებლები არიან, მათ შორის ღიად დეკლარირებულის შემთხვევაშიც, ვალდებულნი იქნებიან დაექვემდებარონ იმავე რეგულაციებს, რაც პოლიტიკურ პარტიებს ეხება. ეს მოიცავს:

• უცხოეთიდან შემოსავლის მიღების აკრძალვას;
• იურიდიული პირებისგან შემოწირულობების აკრძალვას;

• შემოსავლების დეკლარირების ვალდებულებას კანონით დადგენილ ვადებში.

ამასთან, ცვლილებები ორგანულ კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ ითვალისწინებს, რომ პირს, რომელიც დასაქმებულია ორგანიზაციაში, რომლის წლიური შემოსავლის 20%-ზე მეტი უცხოური ძალისგან მიიღება, რვა წლის განმავლობაში აეკრძალება პოლიტიკური პარტიის წევრობა.

ადმინისტრაციული და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა

ცვლილებები ეხება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსაც. თუ სამეწარმეო სუბიექტი განახორციელებს საჯარო პოლიტიკურ საქმიანობას, რომელიც მის ძირითად საქმიანობას არ უკავშირდება, მას დაეკისრება 20 000 ლარის ჯარიმა, ხოლო განმეორებითი დარღვევის შემთხვევაში — 40 000 ლარი.

კომიტეტმა მხარი დაუჭირა წინადადებას, რომ მეორე მოსმენისთვის მსგავსი ქმედებები უკვე სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას დაექვემდებაროს.

გამჭვირვალობისა და სუვერენიტეტის გაძლიერება – მთავრწბის პოზიცია

ცვლილებების მხარდამჭერები მიიჩნევენ, რომ განახლებული კანონი ხელს შეუწყობს ფინანსური და ორგანიზაციული გამჭვირვალობის ზრდას, განსაკუთრებით იმ სტრუქტურების მიმართ, რომელთა საქმიანობას შეუძლია პოლიტიკური ან სახელმწიფო პროცესებზე გავლენის მოხდენა. გლობალური გამოწვევებისა და ციფრული აქტივობის ზრდის პირობებში, გრანტების მკაფიო სამართლებრივი რეგულაცია საშუალებას იძლევა თავიდან იქნას აცილებული სამართლებრივი სიცარიელეები და შესაძლო ბოროტად გამოყენება.

ამავე დროს, კანონპროექტი მიზნად ისახავს ერთიანი წესების დაწესებას ყველა სუბიექტისთვის და არა მხოლოდ პოლიტიკური პარტიებისთვის, რაც, ხელისუფლების შეფასებით, ხელს შეუწყობს სამართლებრივი წესრიგის განმტკიცებას და თანაბარი პირობების შექმნას პოლიტიკური და საზოგადოებრივი აქტორებისთვის.

საერთაშორისო რეაქციები და შეფასებები

ცვლილებებმა უკვე გამოიწვია საერთაშორისო ორგანიზაციების ყურადღება. კერძოდ, Amnesty International-მა საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდა გადახედოს საკანონმდებლო ინიციატივებს, აღნიშნავს რა, რომ ისინი შესაძლოა ზღუდავდეს სამოქალაქო თავისუფლებებს და ზრდიდეს სახელმწიფო კონტროლს საზოგადოებრივ სექტორზე.

მანამდე, ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისიამ კრიტიკულად შეაფასა გრანტებთან და დაფინანსებასთან დაკავშირებული რიგი ნორმები და რეკომენდაცია გასცა, რომ რეგულაციები არ გახდეს სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობის შეზღუდვის ინსტრუმენტი.

რა იქნება შემდეგ?

იურიდიული კომიტეტის მიერ მხარდაჭერილი საკანონმდებლო პაკეტი გადაეცემა პარლამენტს შემდგომი განხილვისთვის. კანონპროექტი განიხილება მეორე მოსმენით, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია დამატებითი ცვლილებების შეტანა. საბოლოო მიღების შემთხვევაში, ეს ცვლილებები გახდება ფართო სამართლებრივი რეფორმის ნაწილი, რომელიც მიზნად ისახავს უცხოური გავლენების რეგულირებას და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური საქმიანობის დაფინანსებაზე სახელმწიფო კონტროლის გაძლიერებას.