ბრიუსელში განიხილავენ შავ ზღვაზე მდებარე საქართველოს მსხვილი ნავთობტერმინალის, ყულევის (SOCAR Kulevi Oil Terminal — ეკუთვნის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიას) ევროკავშირის რუსეთის საწინააღმდეგო სანქციების მე-20 პაკეტში შეყვანის შესაძლებლობას. მიზეზად რუსულ ნავთობთან დაკავშირებული ოპერაციები სახელდება. თუმცა, თბილისში მსგავს ნაბიჯს დაუსაბუთებლად და პოლიტიკურად მოტივირებულად მიიჩნევენ — განსაკუთრებით „შუა დერეფნის“ ფორმირებად არქიტექტურაში პორტის სტრატეგიული როლის ფონზე.
ევროკავშირი სანქციების გეოგრაფიას აფართოებს
დასავლური მედიის ცნობით, ევროკავშირი პირველად განიხილავს მესამე ქვეყნების პორტების — საქართველოში ყულევისა და ინდონეზიაში კარიმუნის წინააღმდეგ შეზღუდვების დაწესებას. ფორმალურ საფუძვლად რუსულ ნავთობთან დაკავშირებული ოპერაციები სახელდება.
ამასთან, საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის. ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში, კაია კალასმა დეტალებზე კომენტარის გაკეთებაზე უარი განაცხადა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ წინადადებები ჯერ შეთანხმებული არ არის. მედიის ინფორმაციით, სანქციების სცენარის წინააღმდეგ იტალია და უნგრეთი გამოდიან.
თბილისის პოზიცია: სანქციები დაუსაბუთებელია
საქართველოში ყულევის შესაძლო შეყვანას სანქციების სიაში უსამართლო გადაწყვეტილებად აღიქვამენ, რომელმაც შესაძლოა ზიანი მიაყენოს არა მხოლოდ ქვეყანას, არამედ თავად ევროპასაც.
საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, გიორგი ზურაბაშვილმა, ევროკავშირის ელჩთან, პაველ ჰერჩინსკისთან შეხვედრაზე განაცხადა:
„მედიაში გავრცელებული ინფორმაცია ყულევის საზღვაო პორტის ევროკავშირის სანქციების სიაში შესაძლო შეყვანის შესახებ სრულიად გაუგებარია, დაუსაბუთებელია და არ გააჩნია ფაქტობრივი საფუძველი, ვინაიდან ყულევის პორტში არ დაფიქსირებულა სანქცირებული გემის მიღებისა და/ან სანქციების გვერდის ავლის არცერთი შემთხვევა“.
მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საქართველო იცავს ევროკავშირის სანქციების რეჟიმს და აღკვეთს მისი გვერდის ავლის მცდელობებს. საგარეო საქმეთა სამინისტროში ასევე აღნიშნეს, რომ დღემდე ევროკავშირის ინსტიტუტების მხრიდან პორტის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით „არანაირი შეკითხვა ან შენიშვნა არ შემოსულა“.
თბილისი აფრთხილებს: შესაძლო შეზღუდვები დარტყმას მიაყენებს „შუა დერეფანს“ — კასპიის ზღვა – შავი ზღვა – ევროპის მარშრუტს, რომელსაც თავად ევროკავშირი სტრატეგიულს უწოდებს.
ყულევი და ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა (ნგქ): უმსხვილესი ინდუსტრიული პროექტი
ამ ფონზე გრძელდება ყულევში საქართველოში პირველი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის პროექტის განხორციელება. 19 თებერვალს კომპანია Black Sea Petroleum-მა (BSP) განაცხადა ამერიკულ სამრეწველო კონგლომერატ Honeywell International-თან შეთანხმების ხელმოწერის შესახებ. კომპანია უზრუნველყოფს საკვანძო ნავთობგადამამუშავებელი ობიექტების პროექტირებასა და ლიცენზირებას.
BSP-ში განაცხადეს:
„შეთანხმება მოიცავს ძირითადი ნავთობგადამამუშავებელი ობიექტების პროექტირებასა და ლიცენზირებას, რაც ისტორიული ნაბიჯია როგორც კომპანიისთვის, ასევე საქართველოს ენერგეტიკული სექტორის განვითარებისთვის“.
Honeywell წარმოადგენს ლიცენზიებს ტექნოლოგიურ პროცესებზე, საბაზისო პროექტირებაზე, სპეციალიზებულ აღჭურვილობასა და კატალიზატორებზე. ყულევში იგეგმება საავიაციო საწვავის, ბენზინის, დიზელისა და საზღვაო საწვავის წარმოება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.
პროექტი ხორციელდება საქართველოს სახელმწიფო განვითარების ფონდისა და „ფონდი ქართუს“ მონაწილეობით. პირველი ეტაპი ითვალისწინებს წელიწადში 1,2 მილიონ ტონამდე ნავთობის გადამუშავებას, 4 მილიონ ტონამდე გაფართოების პერსპექტივით. საერთო ბიუჯეტი 600 მილიონ დოლარადაა შეფასებული.
ამერიკული კორპორაციის მონაწილეობა პროექტში, ევროპული სანქციების განხილვის ფონზე, სიმბოლურად გამოიყურება: ერთი დასავლური ცენტრი აძლიერებს ინდუსტრიულ ყოფნას, მეორე კი შეზღუდვებს განიხილავს.
სადავო ეპიზოდები: ნავთობი და „ჩრდილოვანი ფლოტი“
2025 წლის ოქტომბერში Reuters-მა გაავრცელა ინფორმაცია ყულევის ნგქ-ში ნავთობის პირველი მიწოდების შესახებ — ტვირთი რუსულმა კომპანია „რუსნეფტმა“ გაგზავნა. საქართველოს საგადასახადო სამსახურმა განაცხადა, რომ არც გემი და არც გარიგების მონაწილეები საერთაშორისო სანქციების ქვეშ არ იმყოფებოდნენ.
2026 წლის თებერვლის დასაწყისში საქართველოს წყლებში შევიდა ტანკერი Silvari, რომელსაც უკრაინა რუსეთის ე.წ. „ჩრდილოვან ფლოტს“ მიაკუთვნებს. ღია წყაროების მონაცემებით, მან 32 ათას ტონამდე ნავთობი და ნავთობპროდუქტები ჩამოიტანა. თუმცა, მოგვიანებით გემი ინდური კომპანიის საკუთრებაში გადავიდა, ხოლო საქართველოს საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტომ ტანკერის „საეჭვო ისტორიის“ შესახებ ცნობებს დეზინფორმაცია უწოდა.
ბოლო სტატისტიკა: ექსპორტის მკვეთრი ზრდა
პოლიტიკური ფონის მიუხედავად, ეკონომიკური მაჩვენებლები სწრაფ ზრდას აჩვენებს. ასე მაგალითად, „საქსტატის“ მონაცემებით, 2026 წლის იანვარში საქართველომ 56 მილიონი დოლარის ღირებულების 145 ათასი ტონა ნავთობპროდუქტის ექსპორტი განახორციელა. საუბარია სწორედ ადგილობრივ ექსპორტზე და არა რეექსპორტზე. ზრდამ წინა წელთან შედარებით 400%-ს გადააჭარბა.
2025 წლის ნოემბერში ექსპორტმა 30,1 მლნ დოლარი შეადგინა, დეკემბერში კი — 31,9 მლნ დოლარი. იანვარში ქართული ნავთობპროდუქტების უმსხვილესი იმპორტიორები გახდნენ:
-
თურქეთი — 63,5 ათასი ტონა (24,3 მლნ დოლარი)
-
მალტა — 30,2 ათასი ტონა (16,2 მლნ დოლარი)
-
სინგაპური — 37,9 ათასი ტონა (11,9 მლნ დოლარი)
-
კვიპროსი — 13,2 ათასი ტონა (3,6 მლნ დოლარი)
-
სომხეთი — 2,6 ათასი ტონა (2 მლნ დოლარი)
ნგქ-ს ამოქმედებამდე ნავთობპროდუქტების ადგილობრივი ექსპორტი პრაქტიკულად არ არსებობდა.
ამასთან, საქართველოს საკუთარი მასშტაბური მოპოვება არ გააჩნია. 2025 წელს ნედლი ნავთობის იმპორტმა 225,3 ათასი ტონა (96,6 მლნ დოლარი) შეადგინა — სრულად რუსეთიდან. 2026 წლის იანვარში იმპორტმა 39,9 ათას ტონას (15,2 მლნ დოლარი) მიაღწია.
სანქციების პარადოქსი
ყულევის გარშემო შექმნილი სიტუაცია პარადოქსს წარმოქმნის: ევროკავშირი „შუა დერეფანს“ რუსული მარშრუტების ალტერნატივად უწევს პოპულარიზაციას, მაგრამ ამავდროულად განიხილავს შეზღუდვებს მისი ერთ-ერთი საკვანძო კვანძის წინააღმდეგ.
გადამუშავების, ექსპორტის ზრდისა და ამერიკული ტექნოლოგიური კომპანიების ჩართვის ფონზე, საქართველოს პორტის წინააღმდეგ პოტენციური სანქციები გამოიყურება ნაბიჯად, რომელმაც შესაძლოა დაასუსტოს რეგიონული ენერგეტიკული დივერსიფიკაცია.
ბრიუსელის საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის. თუმცა, სანქციების განხილვის ფაქტიც კი უკვე ქმნის გაურკვევლობას სამხრეთ კავკასიის ერთ-ერთი უმსხვილესი ინფრასტრუქტურული პროექტის გარშემო.
