პოლიტიკური ოლიმპი: ერთიანობა გლოვაში თუ საარჩევნო გათვლა?

პატრიარქის გარდაცვალებას მყისიერი რეაქცია მოჰყვა მთელი პოლიტიკური სპექტრის მხრიდან. ხელისუფლება ხაზს უსვამს დანაკლისის მასშტაბებს სახელმწიფოებრიობისთვის. პრეზიდენტმა მიხეილ კაველაშვილმა აღნიშნა, რომ „მისი წვლილი დედაეკლესიის განმტკიცებაში შეუფასებელია“.

„უნეტარესის ნახევარსაუკუნოვანი, ეპოქალური მოღვაწეობა სამშობლოსა და ხალხის წინაშე დარჩება ერთგულების აღუმატებელ მაგალითად, ხოლო მისი სიბრძნე და სიყვარული ღრმა კვალს დატოვებს თითოეული ჩვენგანის გულში. მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ის უანგაროდ ზრუნავდა საქართველოზე და ჩვენი ხალხისთვის მტკიცე საყრდენად იქცა. პატრიარქის სიბრძნე და მამობრივი სიყვარული ძალიან დაგვაკლდება. კიდევ ერთხელ ვუსამძიმრებ სრულიად ქართველ ხალხს ამ დიდ დანაკლისს, ხოლო კათოლიკოს-პატრიარქის ოჯახს, სამღვდელოებასა და მორწმუნეებს ვუსურვებ უფლის შემწეობასა და სულიერ სიმტკიცეს ამ მძიმე წუთებში“, – წერს მიხეილ კაველაშვილი.

პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძის თქმით, ილია II იყო „ერთიანობის სიმბოლო“.

„ვუსამძიმრებ საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას ჩვენი ხალხის სულიერი მამის, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მისი უწმინდესობისა და უნეტარესობის ილია II-ის გარდაცვალების გამო. მისი აღსასრულით დასრულდა დიდი ეპოქა ჩვენი დედაეკლესიისა და ქართული სახელმწიფოს ისტორიაში. უწმინდესის მწყემსმთავრული მოღვაწეობის პერიოდი დაემთხვა ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ და გარდამტეხ წლებს. ამ ისტორიულ გზაზე ის ყოველთვის რჩებოდა ხალხის სულიერ ლიდერად და ერთიანობის სიმბოლოდ. პატრიარქმა თავისი სიბრძნით, მოყვასის სიყვარულით, უსაზღვრო მოთმინებითა და მიტევების უნარით განამტკიცა რწმენა ჩვენს გულებში“, – წერს მან.

როგორც საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა აღნიშნა, ილია II-ის დამსახურება „სცილდება წმინდა სულიერ განზომილებას“.

„ეროვნული იდენტობის შენარჩუნების, ტრადიციების გადაცემისა და სახელმწიფოებრიობის განმტკიცების საქმეში ილია II-ის წვლილი ფასდაუდებელია. ღვთის, სამშობლოსა და ადამიანების უანგარო მსახურებით მან სამუდამოდ დაიმკვიდრა ადგილი ჩვენი მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის უდიდეს მოღვაწეთა შორის. გულწრფელ სამძიმარს ვუცხადებ საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელ ეკლესიას, წმინდა სინოდს, მღვდელმთავრებს, სამწყსოსა და თითოეულ თანამემამულეს. ჩვენი და მომავალი თაობების ვალია, ღირსეულად დავიცვათ ჩვენი სულიერი მამის დიდი მემკვიდრეობა. იყოს ხსენება მისი საუკუნო“, – ნათქვამია ირაკლი კობახიძის სამძიმრის წერილში.

ბევრისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა რადიკალური ოპოზიციის რეაქცია. ლიდერებმა, რომლებიც წლების განმავლობაში აკრიტიკებდნენ საპატრიარქოს კონსერვატიზმის გამო, მოულოდნელად რიტორიკა ხაზგასმით პატივისცემით შეცვალეს. თინა ბოკუჩავამ („ნაციონალური მოძრაობა“) და ნიკა გვარამიამ („კოალიცია ცვლილებისთვის“) პატრიარქს „შემოქმედი“ და „სულიერი ლიდერი“ უწოდეს.

„ეს არის ძალიან მძიმე დღე ყველა ქართველი მართლმადიდებელი ქრისტიანისთვის… ვუსამძიმრებ ყველას, ვინც პატრიარქის გარდაცვალებამ დაამწუხრა. მჯერა, მისი გულითადი სურვილი იქნებოდა, რომ ქართველ ხალხს სიცოცხლე აერთიანებდეს და არა მხოლოდ სიკვდილი“, – აღნიშნა ყოფილი მმართველი პარტიის, „ერთიანი ნაციონალური მომოძრაობის“ თავმჯდომარემ თინა ბოკუჩავამ.

მისივე თქმით, კათოლიკოს-პატრიარქისთვის კლინიკაში ლოცულობდნენ როგორც ერისკაცები, ისე სასულიერო პირები და ახლა საზოგადოება გლოვაშია გაერთიანებული.

ამავდროულად, ექსპერტულ წრეებში ეს იმპულსი სკეპტიკურად აღიქვეს. ანალიტიკოს ზაალ ანჯაფარიძის თქმით, ოპოზიციონერების ვიზიტები კლინიკაში ილია II-ის გარდაცვალებამდე „ცინიზმის მწვერვალია“. მისივე განმარტებით, „საზოგადოება ადვილად ამჩნევს სიყალბეს“, როდესაც პოლიტიკოსები საერთო-სახალხო ტრაგედიაზე ქულების დაწერას ცდილობენ. ყოფილმა პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმაც კი, რომელიც ადრე „პროევროპელი და არა პრორუსი“ პატრიარქის არჩევის იმედს გამოთქვამდა, ამჯერად მას „ერის გამაერთიანებელი“ უწოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიაზე მისი წარსული თავდასხმები ამომრჩევლის მეხსიერებაში ჯერ კიდევ ცოცხალია.

„თქვენო უწმინდესობავ, თქვენ იყავით და მუდამ იქნებით ჩვენი პატრიარქი. ახლა, ისე როგორც არასდროს, დაგვჭირდება თქვენი ლოცვა, რომ საქართველოს ეკლესიამ და ქართველმა ხალხმა გადალახოს ის უაღრესად რთული პერიოდი, რომელიც წინ გველის. ეს 40 დღე და მარხვის დარჩენილი დრო იქნება, რა თქმა უნდა, უმძიმესი, მაგრამ ბოლოს ყოველთვის ჩნდება ნათელი გზა“, – დაწერა ზურაბიშვილმა სოციალურ ქსელში.

მსოფლიო გამოძახილი და „საკურთხევლის დიპლომატია“

თბილისში სამძიმრის წერილები მთელი მსოფლიოდან მოდის, მათ შორის მეზობელი სომხეთიდან და აზერბაიჯანიდან. მართლმადიდებელი ეკლესიების ლიდერები და მსოფლიო სახელმწიფოების მეთაურები აღნიშნავენ ილია II-ის უნიკალურ როლს რეგიონული სტაბილურობის შენარჩუნებაში. საერთაშორისო თანამეგობრობისთვის ილია II იყო ფიგურა, რომელსაც შეეძლო აღეკვეთა რელიგიური ფაქტორის ომის ინსტრუმენტად გადაქცევა.

ექსპერტული ხედვა: რატომ შფოთავს საქართველო?

ანალიტიკოს ზაალ ანჯაფარიძის მიჩნევით, თუ პატრიარქად ტახტის მოსაყდრე შიოს აირჩევენ, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია სტაბილურობას შეინარჩუნებს.

„ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ ვის აირჩევენ, ვინ გახდება ახალი პატრიარქი. თუ ეს იქნება მოსაყდრე შიო, ვფიქრობ, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია შეინარჩუნებს იმ სტაბილურობას, რომელიც მას ამ წლების განმავლობაში ჰქონდა. მიუხედავად მის წინააღმდეგ მიმართული ყველა თავდასხმისა ლიბერალური წრეების მხრიდან, როგორც ეკლესიის შიგნით, ისე მის გარეთ“, – განაცხადა ანჯაფარიძემ.

ამასთან, ანალიტიკოსმა არ გამორიცხა თეორიული შესაძლებლობა, რომ სინოდის ე.წ. „პროდასავლურმა ფრთამ“ შეძლოს საკუთარი კანდიდატის გაყვანა. ასეთ შემთხვევაში, მოსალოდნელია ცვლილებები მთელ რიგ საკითხებთან დაკავშირებით, დასძინა ანჯაფარიძემ.

„ვიმედოვნოთ, რომ პატრიარქის შეცვლა ზიანს არ მოუტანს არც საქართველოს საგარეო და არც საშინაო პოლიტიკას. ილია II-მ არ დაუშვა ეკლესიის პოლიტიზება. ბევრი პოლიტიკოსი ცდილობდა ეკლესიის პოლიტიზებას, მის საკუთარ მხარეს გადაბირებას. ის, რომ ეს არ მოხდა — ილია II-ის დამსახურებაა, ეს მისი წვლილია. ეკლესია ნეიტრალურია პოლიტიკური ჯგუფების მიმართ. ის ყოველთვის მშვიდობისა და დიალოგის მომხრეა“, – განაცხადა პოლიტოლოგმა პეტრე მამრაძემ.

მისივე თქმით, ქვეყნისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო კათოლიკოს-პატრიარქის პოზიცია რუსეთისა და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართ. სწორედ ეს პოზიცია ეხმარებოდა საქართველოს პოლიტიკური თვალსაზრისით, აღნიშნა ექსპერტმა.

ექსპერტები ასევე კრიტიკულად აფასებენ ოპოზიციური ძალების ქმედებებს და აღნიშნავენ, რომ ეკლესიის მიმართ მათი რიტორიკის შეცვლის მცდელობები საზოგადოების მიერ შესაძლოა აღქმულ იქნას როგორც არაავთენტური და პოლიტიკურად მოტივირებული.

„ეს ოპოზიციის წინასწარ წაგებული თამაშია. ყველამ იცის ამ ადამიანების დამოკიდებულება მართლმადიდებლობის, რწმენისა და პატრიარქის მიმართ. მათი მისვლა კლინიკაში, სადაც ილია II იყო მოთავსებული, ცინიზმის მწვერვალი იყო. როდესაც საზოგადოებამ იცის შენი პოზიცია და შენ ასეთ ყალბ ნაბიჯს დგამ, ეს პოლიტიკური თვითმკვლელობაა. საზოგადოება ადვილად ამჩნევს სიყალბეს“, – აღნიშნა ანჯაფარიძემ.

პეტრე მამრაძის თქმით, ოპოზიციას დღეს უბრალოდ არ აწყობს პატრიარქზე კრიტიკული განცხადებებით გამოსვლა, როგორც ეს ადრე ხდებოდა.

„კარგად მახსოვს ეს ადამიანები, მათი თანამზრახველი ექს-პრეზიდენტი სააკაშვილი, რომლებმაც განახორციელეს სისხლიანი სამხედრო ავანტიურა 2008 წელს, ეწეოდნენ პატრიარქის ცილისწამებასა და დევნას. მათ კარგად ვიცნობ და ვამბობ, რომ ახლა მათთვის უბრალოდ წამგებიანი იქნებოდა მასზე რაიმე კრიტიკულის თქმა“, – განაცხადა მამრაძემ.

განსხვავებული აზრი

პოლიტოლოგი არჩილ სიხარულიძე, თავის მხრივ, ხაზს უსვამს, რომ ილია II-ის გარდაცვალება არ არის მხოლოდ საეკლესიო დანაკლისი, არამედ ტექტონიკური ძვრაა ქვეყნის პოლიტიკურ არქიტექტურაში. ექსპერტი გამოყოფს სამ საკვანძო ასპექტს, რაც უწმინდესის ფიგურას თანამედროვე ისტორიაში უნიკალურს ხდიდა.

„არ შეიძლება არ აღინიშნოს მისი როლი დემოგრაფიული კრიზისის დაძლევაში. შობადობის გაზრდის მიზნით, ილია II დათანხმდა გამხდარიყო ოჯახებში მესამე და მომდევნო შვილების ნათლია. დღეისათვის მას 50 ათასამდე ნათლული ჰყავს. ბევრი აღიარებდა, რომ ოჯახის შევსება მხოლოდ ამ ინიციატივის წყალობით გადაწყვიტა“, – წერს ანალიტიკოსი.

სიხარულიძე ასევე აღნიშნავს, რომ ეს ნაბიჯი არ იყო მხოლოდ რელიგიური ჟესტი, არამედ სოციალური პოლიტიკის რეალური ინსტრუმენტი. პატრიარქმა დე-ფაქტო აიღო სახელმწიფო ფუნქციები იქ, სადაც ის ვერ აუდიოდა საქმეს და შექმნა „პატრიარქის ნათლულების“ თაობა, რომელთათვისაც რწმენა და ეროვნული იდენტობა განუყოფლად არის დაკავშირებული მის პიროვნებასთან.

„თბილისში სექსუალური უმცირესობების აღლუმების ჩატარების მცდელობების საპასუხოდ, 2014 წელს პატრიარქმა ოჯახის სიწმინდის დღე დააწესა. მან 17 მაისი — ჰომოფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღე — ოჯახის სიწმინდის ქართულ დღედ აქცია. ე.წ. გეი-აღლუმის საკითხი, არსებითად, პატრიარქ ილია II-ის ერთი გადაწყვეტილებით გადაწყდა“, – დასძინა სიხარულიძემ.

ექსპერტის აზრით, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ილია II-ის ხელმძღვანელობით გახდა მთავარი ბასტიონი იდეოლოგიურ ომში. სიხარულიძე მიიჩნევს, რომ ამან საქართველო ავტომატურად დააყენა მსოფლიოს იმ კონსერვატიული ძალების გვერდით, რომლებიც ლიბერალურ დღის წესრიგს ეწინააღმდეგებიან. პროდასავლური აქტორებისთვის ეკლესია იქცა „ანაქრონიზმად“, რომლის აღმოფხვრაზეც ისინი ოცნებობენ, რათა მართლმადიდებლობა აქტიური ფაზიდან უბრალო ისტორიულ მოცემულობად აქციონ.

„საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ, აფხაზეთზე საკუთარი იურისდიქციის შენარჩუნების სურვილით, გამოიყენა პიროვნული ურთიერთობები ილია II-სა და კირილეს შორის მართლმადიდებლური სქიზმის თავიდან ასაცილებლად. სწორედ ამიტომ საქართველოს ეკლესიამ არ დაუჭირა მხარი უკრაინისთვის ტომოსის გადაცემას — აშკარა იყო, რომ ეს ქმნიდა სახიფათო პრეცედენტს“, – წერს არჩილ სიხარულიძე.

ექსპერტი ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ ილია II-ის ზომიერება მოსკოვთან ურთიერთობაში იყო არა „პრორუსული პოლიტიკა“, არამედ ფხიზელი გათვლა. ანტირუსულ რიტორიკაზე უარის თქმა საშუალებას იძლეოდა სულიერი გავლენა შენარჩუნებულიყო დაკარგულ ტერიტორიებზე. ახლა კი რადიკალური წრეები იმედოვნებენ, რომ ახალი პატრიარქი გახდება „გაფთრებული პროდასავლელი, და შესაბამისად, თავისი რიტორიკით — რუსოფობი“, რამაც შესაძლოა ქვეყანა მიიყვანოს უკრაინის მოდელის ნაციონალურ ანტირუსულ გეოპოლიტიკურ პროექტამდე.

რა იქნება შემდეგ: მემკვიდრეობითობა თუ საეკლესიო შტორმი?

მთავარი კითხვა დღეს არის — ვინ დაიკავებს საპატრიარქო ტახტს სამების საკათედრო ტაძარში. წმინდა სინოდმა მუშაობა უკვე დაიწყო და საკვანძო ფიგურად რჩება მოსაყდრე მიტროპოლიტი შიო (მუჯირი), რომელიც თავად ილია II-მ დანიშნა ჯერ კიდევ 2017 წელს.

თუმცა, კულისებს მიღმა დაძაბულობა ნარჩუნდება. სინოდის ლიბერალურმა ფრთამ, დასავლური ფონდების მხარდაჭერით, შესაძლოა სცადოს საკუთარი კანდიდატის წინ წამოწევა. თუ ეს მოხდება, ეკლესია რისკავს გადაიქცეს პოლიტიკურ ინსტრუმენტად, რომელიც მიმართული იქნება მოსკოვთან კავშირების გაწყვეტისა და ქუჩის პროტესტის მხარდაჭერისკენ.

ხელისუფლება დაინტერესებულია სტატუს-კვოს შენარჩუნებით, ხოლო ოპონენტები ოცნებობენ „პროდასავლურ და რუსოფობ“ პატრიარქზე. საქართველო ემშვიდობება ილია II-ს და აცნობიერებს, რომ მასთან ერთად მიდის სტაბილური ბალანსის ეპოქა, წინ კი რწმენისა და სახელმწიფოსთვის გამოცდების უაღრესად რთული პერიოდია.

რუსეთის მოქალაქეების მასობრივი შემოსვლა „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ დაწყების შემდეგ შოკისმომგვრელი აღმოჩნდა როგორც ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის, ისე თავად მიგრანტებისთვის. სხვადასხვა მკვლევარი ცდილობს შეაფასოს ამ მიგრაციული ტალღის მასშტაბი. კონკრეტულ მომენტში ჩამოსულთა რაოდენობის (ე.წ. „migration stock“) ზუსტი დათვლა უკიდურესად რთულია: მიგრაციის პირველ წელს ბევრი ადამიანი საქართველოდან სომხეთში გადადიოდა და პირიქით, რამდენჯერმე ბრუნდებოდა რუსეთში, მიდიოდა ისრაელში რეპატრიაციისთვის, აფორმებდა შენგენის ვიზას — ინდივიდუალური ტრაექტორიების ვარიანტები მრავალრიცხოვანია. მაღალი მობილობა ხსნის იმ სირთულესაც, რაც დაკავშირებულია არა მხოლოდ საქართველოში მუდმივად მცხოვრები მიგრანტების დათვლასთან, არამედ იმათთანაც, ვინც საქართველოსა და სხვა ქვეყნებს შორის გადაადგილდება. მობილობის ასეთი მაღალი დონისა და ტურისტული ნაკადის მიგრაციულისგან გამიჯვნის შეუძლებლობის პირობებში, სტატისტიკური მეთოდები ნაკლებეფექტურია.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მონაცემებით, 2022 წლის 3 ოქტომბრისთვის ქვეყანაში რუსეთის დაახლოებით 112 ათასი მოქალაქე იმყოფებოდა. ეს უზარმაზარი ციფრია ქვეყნისთვის, რომლის მოსახლეობა 3,8-3,9 მილიონია. სხვა შეფასებებით, 60 ათასი რუსი ჩამოვიდა და დარჩა საქართველოში. მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ემიგრაციაში მყოფი დაახლოებით 100 000 ადამიანის პიკი 2022 წლის ბოლოსა და 2023 წლის დასაწყისზე მოდიოდა, რის შემდეგაც ტენდენცია გადინებისკენ შეიცვალა. გარდა ამისა, ბევრმა უპირატესობა იმ ქვეყნებს მიანიჭა, რომლებიც გრძელვადიანი მიგრაციისთვის აირჩიეს.

გამოკითხვებისა და ინტერვიუების დროს რესპონდენტთა მნიშვნელოვანი ნაწილი თავიდანვე განიხილავდა საქართველოს, როგორც ტრანზიტულ ქვეყანას ძირითად მიგრაციამდე, თუმცა ქვეყნიდან წასვლის საბოლოო გადაწყვეტილებას ადამიანები, როგორც წესი, აქ ცხოვრების გარკვეული გამოცდილების შემდეგ იღებენ. ამ გადაწყვეტილებაზე რამდენიმე მიზეზი ახდენს გავლენას. ნაწილისთვის შემდგომი გადასვლა დაკავშირებულია ეკონომიკური შესაძლებლობების გაფართოებასთან, გრძელვადიანი ლეგალიზაციის ან მესამე ქვეყნის მოქალაქეობის მიღების პერსპექტივასთან. მეორე მხრივ, საქართველოში ბინადრობის ნებართვის (ბნნ) მიღება რთულია და ამ სტატუსის მოპოვებაც კი არ იძლევა იმის გარანტიას, რომ საბაჟო ორგანოები ქვეყანაში შემოსვლაზე უარს არ იტყვიან მიზეზის განმარტების გარეშე.

საქართველოში ჩამოსვლის მომენტისთვის, კვლევითი ჯგუფის Exodus-ის გამოკითხვების მიხედვით, მიგრანტებს შორის სამი ყველაზე გავრცელებული პროფესია გამოიკვეთა: IT-სფერო, განათლება და კულტურა/კრეატიული ინდუსტრიები. ლიდერობდა IT-სექტორი. ჯამში ეს სამი მიმართულება შერჩევის თითქმის 65%-ს მოიცავდა. ბევრი მიგრანტისთვის გადასახლება და ნაცნობი სოციალური კავშირების მიღმა შემოსავლის წყაროს ძიება საქმიანობის სფეროს შეცვლის ბიძგად იქცა. სოციოლოგები და ჟურნალისტები „წავიდნენ IT-ში“ და მიიღეს დამატებითი განათლება ისეთ სპეციალობებზე, როგორიცაა დეველოპერი, მონაცემთა ანალიტიკოსი, QA-ტესტერი.

აღსანიშნავია, რომ მათ შორის, ვინც დისტანციურ სამუშაოს ეძებდა, ზოგისთვის პრინციპული იყო შემოსავლის წყაროს რუსეთის გარეთ პოვნა:

• ეთიკური მოსაზრებებით;

• ტექნიკური მოსაზრებებით;

• უსაფრთხოების მოსაზრებებით.

მიგრანტების სოციალური პროფილის ანალიზის პარალელურად, მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი აღქმის საკითხი. „კავკასიის ბარომეტრის“ მონაცემებზე დაყრდნობით ანალიზდება, თუ როგორ იცვლება დამოკიდებულება იმიგრანტებისადმი იმის მიხედვით, თუ რამდენად სწამთ მათი წვლილის საქართველოს ეკონომიკურ განვითარებაში. ანკეტაში ტერმინი „იმიგრანტი“ გულისხმობდა „უცხოელებს, რომლებიც საქართველოში ჩამოდიან და აქ 3 თვეზე მეტი ვადით რჩებიან“. საქართველოს მოსახლეობის ფარდობითი უმრავლესობა (45%) აღნიშნავს, რომ იმიგრანტები მხოლოდ ხანდახან უწყობენ ხელს ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას. ყოველი მეხუთე (22%) მიიჩნევს, რომ მათ წვლილი შეაქვთ ეკონომიკაში, ხოლო 18% საპირისპირო აზრზეა. მათ შორის, ვისაც დადებითი ეკონომიკური წვლილის სჯერა, 50% პოზიტიურ დამოკიდებულებას გამოხატავს. თუმცა, როდესაც ადამიანები მიიჩნევენ, რომ იმიგრანტებს წვლილი მხოლოდ პერიოდულად შეაქვთ ან საერთოდ არ შეაქვთ, ისინი, როგორც წესი, ნეიტრალურ დამოკიდებულებას ავლენენ. ნიშანდობლივია, რომ იმ რესპონდენტებს შორის, რომლებიც დარწმუნებულნი არიან იმიგრანტების წვლილის არარსებობაში, 17% ნეგატიურ დამოკიდებულებას აფიქსირებს, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ყველა ჯგუფს შორის.

დიაგრამა 1. პროფესიები, დასაქმება და სამუშაო ადაპტაცია

წყარო: კვლევითი ჯგუფის Exodus-ის სოციალური გამოკითხვა

ამასთან, „სხვა“ ეთნიკური ჯგუფებისადმი საზოგადოებრივი უნდობლობის დონე მნიშვნელოვან ფაქტორად რჩება. BISAM Central Asia-ს კვლევები აჩვენებს, რომ საქართველო იმ ქვეყნების რიცხვშია, სადაც მაღალია უნდობლობა ტიტულოვანი ერისგან განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფების მიმართ. პოსტსაბჭოთა სივრცეში ყველაზე გამოკვეთილი ნეგატივი სწორედ საქართველოში დაფიქსირდა (-33%), მას მოსდევს რუსეთი (-28%).

ბოლო წლების სტატისტიკური დინამიკა ნაკადების თანდათანობით სტაბილიზაციას ასახავს. „საქსტატის“ მონაცემებით, 2024 წელს ქვეყნიდან ემიგრაციაში წავიდა 121 425 ადამიანი, რაც 50,5%-ით ნაკლებია 2023 წლის მაჩვენებელზე. იმიგრირებულთა რაოდენობამ 135 811 შეადგინა — 34%-ით ნაკლები წინა წელთან შედარებით.

საქართველოში თანამედროვე ნაციონალისტური მობილიზაციის ისტორია რამდენიმე ნიშანდობლივი აფეთქებით აღინიშნა. ულტრამემარჯვენე იდეების შეღწევა ფანატთა წრეებში თანდათანობით მოხდა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აშშ-ის მოქალაქემ, ნიკოლოზ ბურნაძემ. 2013 წლის დასაწყისში ბურნაძე აშშ-დან საქართველოში დაბრუნდა და დაიწყო ნაციონალისტური იდეოლოგიის აქტიური პროპაგანდა მემარჯვენე რადიკალური ორგანიზაციის შექმნის მიზნით.

2016 წელს საქართველოს საინფორმაციო სივრცეში აქტიურად გამოჩნდა მემარჯვენე რადიკალური ნაციონალისტური მოძრაობა „ქართული ძალა“, რომლის აქტივისტებმა მიგრანტების წინააღმდეგ რამდენიმე რეზონანსული აქცია გამართეს. ქართველი ულტრამემარჯვენეების ბირთვს საფეხბურთო კლუბ „დინამოს“ რადიკალი ფანები შეადგენდნენ. პირველი საჯარო სკანდალი პოლიტიკურ ნიადაგზე 2015 წლის ივლისში მოხდა, როდესაც თბილისის „დინამოსა“ და აზერბაიჯანულ „გაბალას“ შორის მატჩის დროს „დინამიტებმა“ გამოფინეს ბანერი წარწერით: „არ დაგვივიწყებია ზაქათალა და კახი 1921 წლის“. სწორედ მაშინ, ამიერკავკასიის ბიუროს გადაწყვეტილებით, საქართველოს სასაზღვრო ტერიტორიები — ზაქათალა და კახი აზერბაიჯანს შეუერთდა. მატჩის შემდეგ ქართველმა ფანებმა ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს აზერბაიჯანელ გულშემატკივრებს და ფეხქვეშ გათელეს მათი სახელმწიფო დროშა.

უკვე 2017 წლის აპრილის ბოლოს, Facebook-ის ადმინისტრაციამ სცადა მოძრაობის ძირითადი გვერდის დაბლოკვა. მიუხედავად ამისა, ჯგუფი კვლავ შეიქმნა სხვა ქართული სახელწოდებით და 10 000-ზე მეტი გამომწერი დააგროვა. სიმბოლოდ ისინი იყენებენ „ბორჯღალს“. აღსანიშნავია, რომ ორგანიზაციის გვერდზე იდებოდა მუქარის შემცველი პოსტები ბათუმში მოქმედი თურქული სასწავლო დაწესებულებების მისამართით. ამჟამად ქართული ნაციონალისტური გარემო შედარებით მცირერიცხოვანია. დღეს საქართველოს ტერიტორიაზე ცხოვრობს დაახლოებით 6-7% აზერბაიჯანელი, რომლებიც სიდიდით მეორე ეთნიკურ უმცირესობად ითვლებიან.

ახალი აკადემიური წლიდან საქართველოს მთავრობა უმაღლესი განათლების სფეროში რადიკალურ ცვლილებას იწყებს — სახელმწიფო უნივერსიტეტები შეწყვეტენ უცხოელი სტუდენტების მიღებას. ეს პრინციპი კანონით განიმტკიცება ისე, რომ უცხოელები იქ მოხვედრას მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში შეძლებენ. გადაწყვეტილება 2025 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში წარმოდგენილი მასშტაბური საგანმანათლებლო რეფორმის ფარგლებში გაჟღერდა.

ცვლილებებამდე უცხოელი სტუდენტები საქართველოს აკადემიური ლანდშაფტის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდნენ. მაგალითად, 2024-2025 სასწავლო წლებში მათი რაოდენობა 37 000-ს აჭარბებდა და თითქმის ნახევარი სახელმწიფო უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლობდა, განსაკუთრებით სამედიცინო და საინჟინრო პროგრამებზე. ოფიციალური პირები განმარტავენ, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტებმა რესურსები საქართველოს მოქალაქეების მომზადებაზე უნდა მიმართონ და არა კომერციულ სტრუქტურებად იმუშაონ.

თუმცა, ექსპერტთა შეფასებით, უცხოელების მიღებაზე უარის თქმა შესაძლოა სერიოზულ ფინანსურ დარტყმად იქცეს სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებლებისთვის, რადგან სწორედ უცხოელი სტუდენტების სწავლის საფასური ფარავდა დეფიციტს. გარდა ამისა, ეს ამცირებს საქართველოს, როგორც საერთაშორისო საგანმანათლებლო ცენტრის მიმზიდველობას.

უნდა აღინიშნოს, რომ თავდაპირველად განათლების სამინისტრო გამოვიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გაერთიანების ინიციატივით. თუმცა, ამას აკადემიური წრის ნაწილის ორკვირიანი პროტესტი მოჰყვა. შედეგად, 2026 წლის 9 თებერვალს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ პროექტზე უარი განაცხადა. ნაცვლად ამისა, მიიღეს ალტერნატიული გადაწყვეტილება: ტექნიკური უნივერსიტეტი ტრანსფორმირდეს ვიწროპროფილურ ტექნიკურ სასწავლებლად და შეწყდეს მიღება ჰუმანიტარულ მიმართულებებზე.

ცალკე ყურადღებას იმსახურებს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი. ტექნიკური განათლების პროფილიზაციის ფონზე, სამედიცინო უნივერსიტეტში ჰუმანიტარული კომპონენტის გაძლიერება იგეგმება. თუ ტექნიკური უნივერსიტეტის შემთხვევაში არჩეულია პროფილის შევიწროების კურსი, სამედიცინო სასწავლებლის მიმართ საპირისპირო ტენდენცია შეიმჩნევა — საგანმანათლებლო მოდელის ინსტიტუციური გაფართოება.

დაბოლოს, სახელმწიფოს ინსტიტუციური პასუხი ცვლილებებს განაგრძობს. 2026 წლის 1 მარტიდან საქართველოში ძალაში შედის შრომით მიგრაციასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილებები. ახალი კანონი უშუალოდ ეხება ყველა უცხოელს, რომელიც საქართველოში მუშაობს. შესაბამისი ნებართვის გარეშე მუშაობა ჩაითვლება დარღვევად და გამოიწვევს 2000 ლარის ოდენობით დაჯარიმებას როგორც დასაქმებულისთვის, ისე დამსაქმებლისთვის. ინიციატორების აზრით, უცხოელთა მზარდი რაოდენობის გამო საჭიროა კომპლექსური მიდგომა და არსებული თუ მომავალი რისკების გათვალისწინება.

ცხრილი 1. შრომითი მიგრაციის დარღვევები და ჯარიმები

წყარო: ელექტრონული რესურსი Revera Legal

ამრიგად, საქართველოს ბოლო წლების პოლიტიკა აჩვენებს, თუ რამდენად სწრაფად და მოულოდნელად შეიძლება შეიცვალოს სოციალური და დემოგრაფიული პროცესები შედარებით პატარა ქვეყანაშიც კი. ეს ყველაფერი მიგრაციულ თემას რთულს და მრავალშრიანს ხდის, თუმცა სწორედ ასეთი პროცესები ქმნის საზოგადოების განვითარების პოტენციალს მომავალში.

ანჟელიკა იგიტიანი, რსუ

თავისუფლება და ყველაფრის ნებადართულობა — პრინციპული ზღვარი

გზავნილის ერთ-ერთი მთავარი აქცენტი თავისუფლებასა და ყველაფრის ნებადართულობას შორის განსხვავებაა. პატრიარქი აღნიშნავს, რომ დღეს თავისუფლებაზე ბევრი საუბრობს, თუმცა ის ხშირად განიმარტება, როგორც ნებისმიერი ქმედების უფლება ზნეობრივი საზღვრების გარეშე. ხაზგასმულია აზრი, რომ ქრისტიანულ ტრადიციაში თავისუფლება გულისხმობს პასუხისმგებლობას, შინაგან დისციპლინას და სხვისი პატივისცემას, და არა ნორმების დანგრევას ინდივიდუალიზმის ლოზუნგებით.

ფაქტობრივად, საუბარია დისკუსიაზე, რომელიც დიდი ხანია არსებობს ქართულ საზოგადოებაში: როგორ უნდა შეუთავსდეს ერთმანეთს მოდერნიზაცია და ტრადიცია, პირადი უფლებები და ზნეობრივი შეზღუდვები. პატრიარქი ირჩევს ღირებულებითი საფუძვლების შენარჩუნების მხარეს, კონფრონტაციისკენ არ მოუწოდებს, თუმცა აფრთხილებს ცნებების შეცვლის რისკებზე.

სიტყვის თავისუფლება და „ენის შხამი“: ციფრული ეპოქის გამოცდა

გზავნილში განსაკუთრებული ადგილი უკავია სიტყვის თავისუფლების ბოროტად გამოყენების თემას. ეს საკითხი პირდაპირ უკავშირდება თანამედროვე მედიაგარემოს, სოციალურ ქსელებსა და საზოგადოებრივი დისკურსის პოლარიზაციას. პატრიარქი ციტირებს მოციქულ იაკობის ეპისტოლეს „ენაზე, როგორც ცეცხლზე“ და საუბრობს იმაზე, რომ სიტყვას შეუძლია დაანგრიოს ადამიანური ურთიერთობები და საზოგადოებრივი ერთიანობა.

აქ აშკარად იკვეთება საქართველოსთვის ბოლო წლების აქტუალური პრობლემატიკა: მკვეთრი პოლიტიკური დებატები, რეზონანსული კამპანიები ინტერნეტში, სიძულვილის ენის ზრდა. პატრიარქი ფაქტობრივად მოუწოდებს საჯარო სიტყვის პასუხისმგებლიან გამოყენებას და ბოროტებაზე ბოროტებით არ პასუხის გაცემის უნარს — თეზა, რომელიც ეხმიანება შიდა დაპირისპირების შემცირების ამოცანას.

საქართველოს ისტორიული ქრისტიანული მემკვიდრეობა, როგორც ორიენტირი

გზავნილში დეტალურად არის მოხსენიებული პირველი ნიკეის საეკლესიო კრების 1700 წლის იუბილე და საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება 326 წელს. ეს განიხილება როგორც გადამწყვეტი არჩევანი, რომელმაც განსაზღვრა ქვეყნის სულიერი იდენტობა და მისი ადგილი ქრისტიანულ სამყაროში.

პატრიარქი ხაზს უსვამს, რომ ეს არჩევანი მხოლოდ წარსულისადმი პატივისცემით არ შემოიფარგლება. იგი აღიქმება როგორც ღირებულებითი ფუნდამენტი, რომელზეც შენდება სახელმწიფოებრივი პასუხისმგებლობა, სამართლიანობის გაგება და კულტურული ტრადიცია. თანამედროვე მსოფლმხედველობრივი დაპირისპირებების პირობებში ეს აქცენტი შეიძლება ჩაითვალოს შეხსენებად ისტორიული მეხსიერების როლზე საზოგადოებრივი კონსენსუსის ფორმირებაში.

პირადი პასუხისმგებლობა და ადამიანის არჩევანი

გზავნილის მნიშვნელოვანი ნაწილი ეთმობა არა პოლიტიკურ ან საზოგადოებრივ საკითხებს, არამედ ადამიანის შინაგან ცხოვრებას. ილია II საუბრობს მიწიერი ცხოვრების აზრზე, ცოდვაზე, სინანულზე, განახლების ძალასა და არჩევანზე სულიერ და მხოლოდ მატერიალურ ორიენტაციას შორის.

აქცენტი კეთდება იმაზე, რომ ადამიანი არ არის გათავისუფლებული სირთულეებისგან, თუმცა მას აქვს სულიერი ზრდისა და სისუსტეების დაძლევის შესაძლებლობა. ტექსტში ჟღერს აზრი, რომ რწმენა არ აუქმებს თავისუფლებას, არამედ ხდის მას გაცნობიერებულს — ეს მიმართვაა ინდივიდუალური პასუხისმგებლობისკენ და არა მხოლოდ საეკლესიო დისციპლინისკენ.

გზავნილი სამყაროს: ომებისა და მტრობის შეწყვეტა

ფინალში ჟღერს მოწოდება ომების, ძალადობისა და ურთიერთსიძულვილის შეწყვეტისკენ. მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული კონფლიქტები არ სახელდება, კონტექსტი აშკარაა: რეგიონული კრიზისები, საერთაშორისო დაძაბულობა და მშვიდობიანი გამოსავლის მოლოდინი. პატრიარქი საუბრობს მშვიდობაზე, როგორც ადამიანთა საერთო სურვილზე, და მოუწოდებს ერთიანობისა და ურთიერთგაგებისკენ.

ეს საშუალებას იძლევა, გზავნილი განვიხილოთ არა მხოლოდ შიდა საეკლესიო დოკუმენტად, არამედ მორალურ-საზოგადოებრივ განცხადებად არასტაბილური საერთაშორისო ვითარების ფონზე.

შეჯამების სახით შეიძლება ითქვას, რომ ილია II-ის საშობაო გზავნილი ერთდროულად წარმოადგენს თეოლოგიურ ტექსტს და საზოგადოებრივ მიმართვას. მასში ერთიანდება ტრადიციული ქრისტიანული მოტივები და რეაქცია თანამედროვე გამოწვევებზე: სიტყვის თავისუფლებაზე, ნდობის კრიზისზე, ღირებულებით გახლეჩებზე, ისტორიული მემკვიდრეობისადმი დამოკიდებულებაზე.

ქართული საზოგადოებისთვის, სადაც ეკლესია მნიშვნელოვან მორალურ ავტორიტეტად რჩება, მსგავსი გზავნილები მხოლოდ რელიგიური ქადაგების როლს არ ასრულებს, არამედ მორალურ-ზნეობრივ ორიენტირადაც გვევლინება. მთავარი გზავნილი არის რწმენისა და ღირებულებების შენარჩუნება, როგორც შინაგანი მშვიდობისა და ეროვნული ერთიანობის პირობა, პიროვნული თავისუფლების პატივისცემისა და სიტყვის პასუხისმგებლობის გათვალისწინებით.

• ყინულის მოედანი და ატრაქციონების პარკი;
• შობის ბაზრობა და „ტკბილეულის ფესტივალი“;
• ხელნაკეთობების და გასტრონომიული ბაზრები;
• სცენა კონცერტებისა და პერფორმანსებისთვის;
• ღია ცის ქვეშ კინოთეატრი;
• თოვლის ბაბუას სახლი და მისი სახელოსნო.

1 of 5

საუბარია იშვიათ ფრინველზე წვერაანების (ბორჯღალოსანების) ოჯახიდან (Gypaetus barbatus) — ამაყ მტაცებლებზე, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში დაფრინავენ კავკასიონის თავზე. მას უბრალოდ ეძახდნენ წვერაანს ან სამეცნიერო კოდით yajiri-001. დღეს ის ცხოვრობს სომხეთის ლორის პროვინციაში, სოფელ ყაჩაყუთთან ახლოს, სადაც არა მხოლოდ დამკვიდრდა, არამედ… პარტნიორიც იპოვა.

გადარჩენა, ოპერაცია და მეორე შანსი

პატარა ბატკანძერის ისტორია დრამატულად დაიწყო. სამი წლის წინ ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა სუსტი მტაცებელი ნიჩნბისში (საქართველო) აღმოაჩინეს. გაირკვა წარმოუდგენელი: მან გადაყლაპა ფანქრის საჭრელი დანის პირი. სავარაუდოდ, ბრწყინვალე საგანს ძვლის ტოლს უწოდებდა, რადგან სწორედ ძვლები და მათი ნატეხები ქმნიან ამ თავისუფალი მთის მტაცებლის ძირითად რაციონს.

მას დაუყოვნებლივ გადაიყვანეს თბილისის ზოოპარკში, სადაც ვეტერინარების ჯგუფმა რთული ოპერაცია ჩაატარა, ფრინველი გადაარჩინა და რამდენიმე თვე აღადგინა დიდ ვარჯიშთა ვოლიერაში.

ზოოპარკის თანამშრომლები იხსენებენ ამ მომენტებს:

“ჩვენ უყვარს მომენტი, როცა გამოჯანმრთელებულ ფრინველს ვუშვებთ. თავიდან იგი ვერ ხვდება რა ხდება, დაბნეული იხედება. შემდეგ ფართოვებს ფრთებს… და გგონია, თითქოს თავადაც მიფრინავ მასთან ერთად”

თავისუფლებაში გაშვებამდე ფრინველზე დამონტაჟდა GPS-ს გადამცემი. ეს საშუალებას აძლევდა Nature Conservation Georgia-ს მკვლევრებს და სომხელ კოლეგებს დაესჭირდათ ბატკანძერის ბედი და გაეგრძელებინათ მისი დაცვის სამუშაო.

გრძელი გზა კავკასიაში და ახალი საცხოვრებელი

საშინელებებიდან დაბრუნების შემდეგ ბატკანძერი დიდხანს მოგზაურობდა:

• აჩქარებდა ჩრდილოეთ კავკასიაზე,

• რამდენიმე ჯერ ჩერდებოდა სამხრეთ საქართველოში,

• კვლავ ცვლიდა სიმაღლეებსა და მარშრუტებს.

მისი გზა იყო გაუგებარი — როგორც ზრდასრულ ფრინველს, რომელსაც ჯერ არ ჰქონდა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი. ბატკანძერები სრულ სიმწიფეს აღწევენ დაახლოებით 5–7 წლის ასაკში, და მკვლევრები იმედოვნებდნენ, რომ ერთ დღეს იგი გაჩერდებოდა და წყვილს შეერჩეოდა.

მართლაც ასე მოხდა. მისი მოგზაურობის საბოლოო წერტილი გახდა სომხეთი. კლდოვან ხეობებში კაჩაჩკუთის სოფლის მახლობლად, ლორიას მდუმარებაში, ფრინველმა ახალი სახლი აირჩია.

შეხვედრა, რომელსაც ელოდნენ: ქართველმა მკვლევრებმა “საკუთარი” ბატკანძერი სტუმრობდნენ

GPS-ის მონაცემების მიღების შემდეგ, რომ ფრინველი რეგულარულად ერთ ადგილას ღამობდა კლდოვან уступებზე, მკვლევრებმა გადაწყვიტეს დარწმუნებულიყვნენ: იპოვა წყვილი?

მოგზაურობა გრძელი აღმოჩნდა. საზღვარი, გზა ლორიას რეგიონამდე, ასვლა სედნას ხეობაში. უკვე სიბნელეში გუნდი სოფელში ჩავიდა, მაგრამ ღამის სიბნელე მალავდა ფრინველებსა და მათი ბუდეს.

დილა ჯილდო გახდა.

ბრწყინვალებისას, როდესაც მზის სხივები ზუსტად აღწევდნენ მწვერვალებს, ერთ-ერთ კლდის уступზე შენიშნეს ნაცნობი სილუეტი. ეს ის იყო — yajiri-001. რამდენიმე წუთში მოხდა მთავარი სასწაული — მის გვერდით კლდეზე გამოჩნდა მეორე ფრინველი.

ემოციების აღწერა რთულია:

• გრძელვადიანი ტანჯვები სიხარულით შეიცვალა,

• გადარჩენილი მგზავრის მარტოობა — საბოლოოდ წყვილობით,

• მრავალწლიანი შრომა — შედეგით.

მკვლევრებმა იპოვეს მათი სავარაუდო ბუდეც. ახლა ყველაფერი მიუთითებს, რომ გაზაფხულზე წყვილი დაიწყებს სრულყოფილ ბუდეობას.

ძალის მაგალითი — როცა გაერთიანდებიან ადამიანები და ქვეყნები

ეს ბატკანძერის ისტორია მხოლოდ ბუნების დაცვის წარმატება არ არის, არამედ მაგალითად სასაზღვრო თანამშრომლობის. ქართველმა და სომხურმა სპეციალისტებმა განაგრძეს ფრინველის მონიტორინგი, მონაცემების გაცვლა და მომავალი გეგმების შედგენა მისი დაცვისთვის.

უფრო მეტიც, მთელი მკურნალობა, რეაბილიტაცია, აღჭურვილობა და ახლანდელი ექსპედიცია დაფინანსდა კერძო დონაციებით — ადამიანების მიერ, ვისაც სურს ბუნების ბედი.

ახლა მკვლევრები იმედოვნებენ ახალი GPS-ს გადამცემის შესაძენად, რათა აღნიშნონ წყვილის მომავალი ბარტყი. ეს საშუალებას მისცემს შეისწავლონ მისი გზა — როგორ იქნება მისი საკუთარი მოგზაურობა ბუდის დატოვების შემდეგ.

ამრიგად, ბატკანძერი yajiri-001 გახდა ცოცხალი სიმბოლო იმისა, რომ ადამიანების ძალისხმევა შეუძლია დაუბრუნოს ცას მათ, ვისაც თითქმის დაკარგული ჰქონდა სიცოცხლის შანსი. მისი გზა — ეს არა მხოლოდ გადარჩენის ისტორიაა, არამედ ნდობის, მხარდაჭერის და ერთ ფრინველის გზავნილი საქართველოსა და სომხეთისთვის.

დღეს იგი ფრინავს ლორიას ხეობებზე თავის წყვილთან ერთად, და მისი პატარა პირადი ისტორია გახდა კავკასიის დიდი ისტორიის ნაწილი.

სანქციური კონტექსტი და საქართველოს ეკონომიკის გააქტიურება

ევრაზიის ინსტიტუტის დირექტორმა გულბაათ რცხილაძემ გაიხსენა, რომ საქართველოს ეკონომიკამ კოვიდური შოკის შემდეგ განვითარების იმპულსი მიიღო 2022 წლიდან. ამას უზრუნველყო ორი ფაქტორი:

• რუსეთთან ვაჭრობის ზრდა,
• უკრაინაში კონფლიქტის ფონზე რუსეთიდან მოსახლეობისა და კაპიტალის შემოდინება.

თუმცა, მისი თქმით, საქართველოს დამოკიდებულება რუსეთის ეკონომიკაზე შენარჩუნდება უკრაინის კონფლიქტის დასრულების შემდეგაც, რაც, მისი თქმით, უნდა იქცეს შესაბამისი დასკვნების საფუძველად.

ქაოტური სქემებიდან — ინსტიტუციურ დიალოგამდე

მრგვალი მაგიდის მთავარ თეზისად იქცა იდეა იმის შესახებ, რომ აუცილებელია რუსეთთან არსებული ეკონომიკური კავშირების ინსტიტუციურ დონეზე გადატანა.

„აუცილებელია რუსეთთან არსებული ქაოტური სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობების ინსტიტუციურ დონეზე გადატანა, საქართველოს პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ზრდის ხელშეწყობა რუსეთის ბაზარზე ორმხრივი დიალოგის რეჟიმში, რადგან საქართველო არ არის არც ერთი იმ რეგიონული ორგანიზაციის წევრი, სადაც წარმოდგენილია რუსეთი და/ან ჩინეთი — შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია, ბრიქსი, დსთ“, — განაცხადა რცხილაძემ.

სწორედ ამიტომ, ექსპერტის თქმით, თბილისი იძულებულია სავაჭრო, ლოგისტიკური და ინფრასტრუქტურული საკითხები მხოლოდ ორმხრივ ფორმატში გადაჭრას. და სწორედ ამ დიალოგის ხარისხზე იქნება დამოკიდებული არა მხოლოდ საქართველოს პროდუქციის კონკურენტუნარიანობა რუსეთის ბაზარზე, არამედ საქართველოს ეკონომიკის გრძელვადიანი მდგრადობაც, როგორც აღნიშნა რცხილაძემ.

ეკონომიკა, როგორც პოლიტიკური დაძაბულობის შემცირების გზა

აღსანიშნავია, რომ დისკუსიის ფარგლებში მონაწილეები — პოლიტოლოგები, ეკონომისტები და რეგიონალური სპეციალისტები — შეთანხმდნენ იმაზე, რომ ეკონომიკური თანამშრომლობის პრიორიტეტი შეიძლება გახდეს ინსტრუმენტი პოლიტიკურ ურთიერთობებში უფრო ხელსაყრელი ფონის შესაქმნელად.

განიხილეს ასევე ინფრასტრუქტურული პროექტების პერსპექტივები, სანქციების გავლენა რეგიონულ მიწოდების ჯაჭვებზე და საქართველოს ადაპტაციის აუცილებლობა ახალ ეკონომიკურ რეალობებთან.

გარე დაფინანსებიდან – ეროვნული კონტროლისკენ

სახელმწიფო გრანტების მართვის სააგენტომ გამოაცხადა მცირე გრანტების პირველი კონკურის გამარჯვებულები. 17 პროექტის მხარდასაჭერად გამოყოფილია 1.65 მილიონი ლარი (611 ათასი დოლარი), თითოეულ პროექტს — მაქსიმუმ 100 ათასი ლარი (37 ათასი დოლარი). მიმართულებები მოიცავს განათლებას, მოქალაქეობრივ თანასწორობას, ეკოლოგიას, ჯანდაცვის სფეროს კვლევებს და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებთან მუშაობას.

თუმცა முக்கியი არა პროექტების რაოდენობა, არამედ მომენტის სიმბოლური მნიშვნელობაა: დამოუკიდებლობის სამი ათეული წლის განმავლობაში პირველად სახელმწიფო იღებს საკუთარ თავზე მოქალაქეობრივ ინიციატივათა ფინანსურ უზრუნველყოფას — იმ სეგმენტის, რომელსაც თითქმის სრულად აკონტროლებდნენ დასავლელი დონორები.

ახლამდე საქართველოში საზოგადოებრივი სექტორის დაახლოებით 70–80% ამერიკული და ევროპული გრანტებისგან იყო დამოკიდებული. ეს სისტემა წლების განმავლობაში ფორმირებდა პოლიტიკურ გავლენას, ექსპერტულ ველს, საზოგადოებრივ კამპანიებსა და მედიასივრცეს. მთავრობის ახალი ნაბიჯები ძველი მოდელის დემონტაჟს ნიშნავს.

პოლიტიკური კონტექსტი: კონფლიქტი დასავლეთთან და სანქციური ზეწოლა

ეროვნულ დაფინანსებაზე გადასვლა ხდება დასავლელ პარტნიორებთან ურთიერთობების მკაცრი გამწვავების ფონზე:

• აშშ და ევროკავშირმა შეამცირეს ან შეაჩერეს რიგი გრანტული პროგრამები.
• ვაშინგტონმა პერსონალური სანქციები დაუწესა ხელისუფლების წარმომადგენელთა ნაწილს.
• ევროპულმა სტრუქტურებმა შეზღუდეს სახელმწიფო ინსტიტუტებთან დაკავშირებული პროექტების დაფინანსება.
• ქართულმა ხელისუფლებამ რამდენიმე მსხვილი არასამთავრობო ორგანიზაცია პოლიტიკურ პროცესებში ჩართულობაში და უცხო ქვეყნების ინტერესების ლობირებაში დაადანაშაულა.

ამ ფონზე განხორციელდა საკანონმდებლო რეფორმები: მიღებულ იქნა კანონი „უცხოელ აგენტებზე“, ანტიკორუფციულ ბიუროს მიენიჭა უფლება არასამთავრობო ორგანიზაციები პოლიტიკურ სუბიექტებად შეაფასოს და მათი ანგარიშგება პარტიების ანგარიშგებას გაუთანაბრდეს; კანონმდებლობიდან ამოიშალა საზოგადოების მონაწილეობასთან დაკავშირებული რიგი მექანიზმები.

ამ ნაბიჯებმა დასავლეთის მკვეთრი რეაქცია გამოიწვია, რომელიც მიმდინარე პროცესს დემოკრატიული სტანდარტებიდან გადახრად აფასებს. თბილისი კი პასუხობს, რომ სახელმწიფო არ დაუშვებს ქვეყნის პოლიტიკური დღის წესრიგის ფორმირებაში გარე ჩარევას.

სახელმწიფო გრანტები როგორც სუვერენიზაციის იარაღი

საქართველოს მთავრობის აპარატის უფროსის ლევან ჟორჟოლიანის თქმით, ახალი ფინანსური მოდელი დროებითი ნაბიჯი კი არა, სტრატეგიული არჩევანია. 2025 წელს სააგენტოს შექმნისა და გრანტების განაწილებისთვის გამოყოფილია 20 მილიონი ლარი (7.4 მილიონი დოლარი).

ჟორჟოლიანის განცხადებით, სახელმწიფო გრანტების სისტემა რიგ ევროპულ ქვეყნებში საერთაშორისოდ აღიარებული პრაქტიკაა, და საქართველოსთვისაც აუცილებელია, რომ სახელმწიფოს ჰქონდეს შესაძლებლობა მხარი დაუჭიროს სოციალურ და საზოგადოებრივ პროექტებს, გააკონტროლოს ინიციატივების ხარისხი და უზრუნველყოს გრანტის მიღებულთა ანგარიშვალდებულება.

მიზანი არის შიდა პრიორიტეტებზე ორიენტირებული ეროვნული მოქალაქეობრივი ინიციატივების არქიტექტურის შექმნა, რომელიც ჩაანაცვლებს წინა, გარე გავლენაზე დაფუძნებულ მოდელს.

ძალთა ახალი ბალანსი საზოგადოებრივ სექტორში

სახელმწიფო გრანტების ამოქმედება შეიძლება განიხილებოდეს როგორც მთავრობის სურვილი:

• ჩამოაყალიბოს ალტერნატივა დასავლურ დონორულ ქსელებს;
• შექმნას არასამთავრობო ორგანიზაციების ახალი ფენა, რომელიც იმუშავებს ეროვნული დღის წესრიგის ფარგლებში და არა გარე ინტერესებზე;
• მოახდინოს ფინანსური ნაკადების გადანაწილება სოციალური პოლიტიკის, ეკოლოგიის, განათლებისა და ჯანდაცვის მიმართულებების სასარგებლოდ — დეპოლიტიზაციის პირობებში;
• გააძლიეროს კონტროლი იმ სეგმენტებზე, რომლებიც წლების განმავლობაში პოლიტიკური ბრძოლისა და ქუჩის მობილიზაციის ინსტრუმენტებად გამოიყენებოდა.

მთავრობისათვის ეს არის მართვადობის ინსტრუმენტი, ხოლო დასავლეთისთვის — გამოწვევა, რადგან საგარეო პროგრამების გავლენა შიდა პროცესებზე მცირდება.

საქართველო აშენებს საზოგადოებრივი სექტორის ახალ მოდელს, რომელშიც გარე დაფინანსება ეტაპობრივად დაკარგავს დომინანტურ პოზიციას. იმ შემთხვევაში, თუ ახალი არასამთავრობო ორგანიზაციები სახელმწიფო სტრატეგიასთან ინტეგრირდება, როგორც სხვა ქვეყნებში, სადაც მსგავს პროცესებს ჰქონდა ადგილი, გრანტებზე დაფუძნებული პოლიტიკური მობილიზაცია ნაკლებად სავარაუდო გახდება, რითაც მნიშვნელოვნად შემცირდება დასავლეთის გავლენისა და ზეწოლის სივრცე საქართველოს ხელისუფლებაზე.

სანქციების და აშშ-სა და ევროკავშირთან პოლიტიკური „გაგრილების“ პირობებში, სუვერენიზაციის კურსი მოქმედი ხელისუფლების ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებად ყალიბდება.

„გავრცელებული მოსაზრება, თითქოს მოსახლეობის საერთო რიცხვში შეყვანილნი არიან მოკლევადიანი უცხოელები და ტურისტები – სრულიად მცდარია“, – განაცხადა „საქსტატის“ ხელმძღვანელმა გოგიტა თოდრაძემ.

მისი თქმით, მონაცემებში შეტანილი არიან მხოლოდ ისინი, ვინც საქართველოში ბოლო 12 თვის განმავლობაში მუდმივად ცხოვრობს, მათ შორის უცხოელები, სტუდენტები და მოქალაქეობის არმქონე პირები.

თბილისი ლიდერია, სოფელი კლებაშია

გამოქვეყნებული მონაცემების თანახმად, მოსახლეობის 62% (დაახლოებით 2,42 მილიონი) ქალაქებში ცხოვრობს. მოსახლეობის 34% თბილისზე მოდის, რაც ურბანიზაციის სტაბილურ ტენდენციას ადასტურებს. სოფლად მცხოვრებთა რიცხვი კი 1,49 მილიონია (38%).

რეგიონული განაწილება ტრადიციულად შენარჩუნებულია: დედაქალაქს მოსდევს იმერეთი (12.9%) და ქვემო ქართლი (11.2%).

უცხოელი მოქალაქეები და სტუდენტური მიგრაცია

მიუხედავად იმისა, რომ „საქსტატმა“ ჯერ არ გაავრცელა დეტალური სტატისტიკა მოქალაქეობის მიხედვით, უკვე ცნობილია, რომ მოსახლეობის ზრდაში დიდ როლს ასრულებენ უცხოელები, რომლებიც ქვეყანაში ერთ წელზე მეტხანს იმყოფებიან. განსაკუთრებით გამოიკვეთა უცხოელი სტუდენტების რაოდენობის ზრდა.

„სტუდენტთა რაოდენობა 125 ათასიდან თითქმის 190 ათასამდე გაიზარდა. მათ შორის 37 ათასზე მეტი უცხოელია, მაშინ როცა 2014 წელს მათი რიცხვი მხოლოდ 6 ათასს შეადგენდა“, – განმარტა თოდრაძემ.

საქართველო ბერდება, თუმცა ახალგაზრდებიც მეტია

აღწერამ ასევე აჩვენა ხანდაზმულთა რიცხვის მნიშვნელოვანი ზრდა. თუ 2014 წელს პენსიონერთა რაოდენობა დაახლოებით 700 ათასი იყო, ახლა ის 860 ათასს აღწევს. ამასთან, სკოლის მოსწავლეთა რიცხვიც გაიზარდა – 550 ათასიდან 640 ათასზე მეტი გახდა. ეს, ერთი მხრივ, ნაყოფიერების სტაბილიზაციის ნიშანია, მეორე მხრივ კი საჭიროებს სოციალურ და საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურასთან ადაპტაციას.

შესაბამისად, აღწერის შედეგები მხოლოდ სტატისტიკურ მონაცემებს კი არ ასახავს, არამედ სახელმწიფო პოლიტიკის დაგეგმვის ფუნდამენტსაც ქმნის. ხანდაზმულთა რიცხვის ზრდა საჭიროებს საპენსიო სისტემის და ჯანდაცვის გადახედვას, ხოლო მოსწავლეებისა და სტუდენტების რაოდენობის ზრდა – განათლებაში ინვესტიციებს. უცხოელი სტუდენტების ნაკადი კი აყენებს ადაპტაციის, მომსახურების ხარისხისა და მიგრაციული პოლიტიკის რეგულირების საკითხებს.

„საქსტატში“ აცხადებენ, რომ აღწერის საბოლოო შედეგები – ასაკობრივი, სქესობრივი, მოქალაქეობისა და რეგიონული განაწილებით – გამოქვეყნდება 2025 წლის ზაფხულში. ეს მონაცემები უკეთ დაგვეხმარება გავიგოთ, რა ტიპის სტრუქტურული ცვლილებები მოხდა მოსახლეობაში და როგორ უნდა ვმართოთ ისინი სწრაფად ცვალებად მსოფლიო რეალობაში.

სტრატეგიული დიალოგის ახალი ტრადიცია

ღონისძიების გახსნით სიტყვით გამოსვლისას, საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და ინფორმაციის ცენტრის დირექტორმა, გორ წარუკიანმა, აღნიშნა, რომ სომხურ–ქართული ფორუმი იქმნება როგორც მდგრადი ტრადიცია, რომელიც შეავსებს ყურადღების ნაკლებობას ჩვენს მეზობელ ქვეყნებზე.

„ძალიან ხშირად ყურადღების ცენტრში ხმისუფალი აღმოჩნდებიან დისტანციური რეგიონები და გარე აქტორები. ჩვენ კი მიზნად ისახავთ, გავიღრმავოთ ჩვენი ბრმ დაშოცება ჩვენს ახლობელ მეზობელთან – პირველ რიგში საქართველოსთან, რომელთანაც გვაკავშირებს მრავალსაუკუნოვანი მეგობრობა“, – განაცხადა მან.

მან ხაზგასმით აღნიშნა ექსპერტული თანამშრომლობის მნიშვნელობა სამხრეთ კავკასიაში მიმდინარე მორიგი ტრანსფორმაციის ფონზე და დაასვა ფორუმის საკვლევი მიზნები: აკადემიური გაცვლა, ეკონომიკური პარტნიორობა და ჰუმანიტარული კავშირების გამყარება.

„ჩვენს ქვეყნებს უდიდესი პოტენციალი აქვთ, გახდნენ ხიდი მიმდინარე ურთიერთობებს შორის გააერთიანებელი სივრცეების — როგორც ევრაზიის ეკონომიკური კავშირი (EAEU), ასევე ევროკავშირთან ღრმა და ყოვლისმომცველი თანამეგობრობის მემორანდუმი — ბაზრებს შორის. სომხეთი, როგორც EAEU–ის წევრი, და საქართველო, ევროკავშირთან პარტნიორობის შესახებ შეთანხმებით, შეუძლიათ განახორციელონ ერთობლივი პროექტები და წარმოებები, რომლებიც შექმნის ახალ საინვესტიციო და სავაჭრო შესაძლებლობებს. ამ პროცესში საერთაშორისო პარტნიორების — ევროკავშირის, აშშ–ს, ჩინეთის, ირანისა და რუსეთის შემოყვანა შეიძლება კიდევ უფრო გააძლიეროს ჩვენი ინიციატივები და შესაძლებლობები რეგიონში. საქართველო წარმოადგენს სომხეთის გასაღებს ევროპისა და რუსეთის ბაზრებზე. ჩვენ ჩვენს ქვეყანას მივანიჭეთ განსაკუთრებული მნიშვნელობა სომხური საქონლის და მგზავრების უპრობლემო რუსულ და ევროპულ ბაზრებზე წასვლას, რაც ჩვენი სტრატეგიული პრიორიტეტია და მოითხოვს კოორდინირებულ ნაბიჯებს“, – დაასკვნა ცარუკიანმა.

ფორუმის საპატიო სპიკერმა, საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე ლაშა დარულამ განაცხადა, რომ სომხურ–ქართული ურთიერთობები განვითარდება მორალური ურთიერთპატივისცემისა და მეგობრობის საფუძველზე.

„ბოლო წლებში ჩვენ ვდგავართ კონრეტული ნაბიჯების შედეგზე, რომლითაც მიზიდულობა ტრანსფორმირდა აქტიურურიდან სტრატეგიულ პარტნიორობაში. დღეს გვაქვს უმაღლესი დონე პოლიტიკური დიალოგისა და პარლამენტთაშორისი თანამშრომლობის, ასევე შესაბამისი სტრატეგიის შედეგად განხორციელებული, ხელშესახები ნაბიჯები ჩვენი პარტნიორობის მიმართულებით“, – განაცხადა მან.

მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს უკვე მეორე მსგავს ღონისძიებაა, სადაც ექსპერტთა შეხედულებები ქვეყნებს შორის ურთიერთობებზე შეიცვლილა.

„საქართველო ყოველთვის მტკიცე მომხრეა სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობისა და სტაბილურობის. როდესაც ჩვენი რეგიონი ავირივდა გაურკვეველობით, სომხეთმა და საქართველომ დაავლეს, რომ დიალოგი და თანამშრომლობა არა მხოლოდ შესაძლებელია, არამედ აუცილებელია“, – უთხრა დარსალიამ.

დარულამ ასევე აღნიშნა, რომ, თუ სომხეთმა და საქართველომ გააღრმაოს ორმხრივი ურთიერთობები პოლიტიკური დიალოგისა და კულტურული გაცვლების გზით:

„მთელი მნიშვნელობა აქვს ადამიანურ კავშირებს და კულტურურ გაცვლებს, რომლებიც უდაბნოდ ემყარებიან თბილისელ მოსახლეობას. სომხეთში ახლახანს გახლდნენ ქართული კულტურის დღეები, რაც კიდევ უფრო დაახლოვებს ჩვენს ხალხს. ჩვენ მოუთმენლად ველით სომხური კულტურის დღეებს მომავალ წელს საქართველოში — ეს არის ჩვენი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საგანძური, რაც წარმოადგენს ცენტრს ჩვენი ქვეყნის მეგობრობისა და ურთიერთგაგების კომპლექსში.“

კეთილმეზობლობიდან სტრატეგიულ პარტნიორობამდე

ფორუმის კიდევ ერთმა საპატიო სტუმარმა, სომხეთის პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციის უფროსმა არაიკ ჰარუთიუნიანმაც ისაუბრა სომხურ-ქართული ურთიერთობების ახალი დონის მნიშვნელობაზე.

„ჩვენი ქვეყნებს მძიმე გამოცდილება გააჩნიათ, მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია ყოველმხრივ ვსწავლობდეთ ერთმანეთისგან. ჩვენი ურთიერთობები შეფასებულია ახალ ეტაპამდე და მაღალი ნდობის ხარისხი ქმნის მყარ საფუძველს პარტნიორობისთვის“, – აღნიშნა მან.

მისივე თქმით, საქართველო სომხეთის მნიშვნელოვანი პარტნიორია რეგიონალური მშვიდობის შექმნის საქმეში. ქართულ მხარეს მივლის შექების ინიციატივები, სომხეთ–აზერბაიჯანის კონფლიქტში, რაც დადასტურდა ორფაროვანი შეხვედრით თბილისშიც.

„სომხეთისა და საქართველოს ინტერესები ემთხვევა ჩვენი განვითარების კონცეფციით. სომხეთის პრემიერ–მინისტრმა წარუდგინა ინიციატივა „მშვიდობის ჯვარედინი გზა“, რაც მიზნად ისახავს არა მხოლოდ სომხეთს, არამედ მთელ რეგიონს, მათ შორის საქართველოს. ამ მიმართულებით მრავალი საქმეა და დიდი პოტენციალი გვაქვს“, – უთხრა ჰარუთიუნიანმა.

ეკონომიკურ თვალსაზრისით, საქართველო სომხეთისთვის მნიშვნელოვანი სატრანზიტო წერტილია ნავიარდები კონფორტუუ სა, ენერგეტიკა, ტრანსპორტი, კომუნიკაცია და ტურიზმი — ორივე მხარე თანამშრომლობს ამ სფეროებში, ხოლო ორმხრივი სავაჭრო ბრუნვა გასულ 2 წელიწადში პროცესი გადალახა მილიარდ დოლაროვან ნიშნულს.

ფორუმის კიდევ ერთმა საპატიო მონაწილემ, საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანმა ელჩმა სომხეთში გიორგი შარვაშიძემ, თავის გამოსვლაში ასევე ხაზი გაუსვა ამ ფორუმის მნიშვნელობას, ასევე ოფიციალური თბილისის მხარდაჭერას სომხეთის მთავრობის ინიციატივის „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ მიმართ.

„ჩვენ მხარს ვუჭერთ ამ ინიციატივას რეგიონული კომუნიკაციებისა და სავაჭრო–ენერგეტიკული გზაჯვარედინებისთვის. ჩვენ უნდა მივაღწიოთ მტკიცე მშვიდობას უკვე ახლა“, – განაცხადა ელჩმა.

პანელური დისკუსიები: ეკონომიკა, უსაფრთხოება და კულტურული გაცვლა

ფორუმი ასევე მოიცავდა რამდენიმე თემატურ პანელსა და მრგვალ მაგიდას, სადაც სომეხმა და ქართველმა ექსპერტებმა განიხილეს სტრატეგიული დღის წესრიგის შემუშავება, რეგიონული თანამშრომლობის საკითხები, ახალი გეოპოლიტიკური გამოწვევები და ჰუმანიტარული პარტნიორობა.

პანელურ დისკუსიაში „სომხეთ-საქართველოს ურთიერთობები: სტრატეგიული დღის წესრიგის ფორმირება“ მონაწილეობდნენ თეიმურაზ შარაშენიძე (GIPA), სერგეი მინასიანი (კავკასიის ინსტიტუტი), ვახტანგ ჩარაია (გ. რობაქიძის უნივერსიტეტი), სოს ხაჩიკიანი (ASEU). მოდერატორი იყო ჯონი მელიქიანი (ორბელის ცენტრი).

პანელურ დისკუსიაში „ახალი გეოპოლიტიკური რეალობები და რეგიონული თანამშრომლობა“ მონაწილეობდნენ ისეთი ექსპერტები, როგორებიც არიან ვიქტორ ყიფიანი (Geocase), ალექსანდრე ისკანდარიანი (კავკასიის ინსტიტუტი), ივლიან ხაინდრავა (ექსპერტი, საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივნის ყოფილი მოადგილე) და სტეპან საფარიანი (APIIA). მოდერატორი იყო ნვარდ ჩალიკიანი (APRI სომხეთი).

მრგვალ მაგიდაზე „სომხეთი და საქართველო დღეს: მიმდინარე მდგომარეობა და ტენდენციები“ განიხილეს კულტურული გაცვლის პერსპექტივები და სომხური კვლევების განვითარება საქართველოში და ქართველოლოგიის განვითარება სომხეთში. მონაწილეობდნენ სამველ მანუკიანი, პაატა ცაგარეიშვილი, არჩილ სიხარულიძე, ბაბკენ კაზარიანი და სხვები.

შეჯამების სახით, შეიძლება აღინიშნოს, რომ ფორუმი გახდა მნიშვნელოვანი პლატფორმა საერთო მომავლის განხილვისა და გადახედვისთვის. მონაწილეები შეთანხმდნენ, რომ რეგიონული სტაბილურობა შეუძლებელია სომხურ-ქართული მჭიდრო პარტნიორობის გარეშე – არა მხოლოდ მთავრობის დონეზე, არამედ ექსპერტთა და საზოგადოებრივ წრეებს შორისაც.

თბილისის მთავარმა მსვლელობამ წმინდა გიორგის სახელობის ქაშვეთის ტაძრიდან დაიწყო და წმინდა სამების საპატრიარქო ტაძართან დასრულდა. მორწმუნეთა კოლონები წმინდა ხატებსა და სახელმწიფო დროშებს ატარებდნენ, მრავალი ოჯახითა და ბავშვებით მივიდა.

1 of 5

მსვლელობამდე შეკრებილებს მიმართა პატრიარქის ტახტის მოსაყდრემ, მიტროპოლიტმა შიომ (მუჯირი), რომელმაც საზოგადოება მოუწოდა, დაფიქრდეს „ოჯახის მნიშვნელობაზე, როგორც ღვთისგან ბოძებულ უმაღლეს ღირებულებაზე“. მან აღნიშნა, რომ თანამედროვე სამყაროში მიმდინარეობს „ცნობიერი ბრძოლა ტრადიციული ოჯახის წინააღმდეგ“ და მოუწოდა „განადგურების იდეოლოგიების წინააღმდეგ ბრძოლას“. განსაკუთრებული ყურადღება მის ქადაგებაში დაეთმო აბორტების თემას.

„საჭიროა ისეთი კანონების შემოღება, რომლებიც ამ საკითხს დაარეგულირებს და გაამკაცრებს,“ — განაცხადა მიტროპოლიტმა და იმედი გამოთქვა, რომ საქართველო ამ მიმართულებით ისარგებლებს საერთაშორისო პრაქტიკით.

მისი თქმით, ევროკავშირის ქვეყნებსა და ამერიკის შეერთებული შტატების რამდენიმე შტატში უკვე მიღებულია ზომები აბორტების შესაზღუდად. მიტროპოლიტმა ხაზი გაუსვა ახალგაზრდებში ცნობიერების ამაღლების საჭიროებას აბორტის როგორც ფიზიკური, ასევე ფსიქოლოგიური ზიანის შესახებ.

„თუ ქვეყანა ზომებს არ იღებს, ეს ნიშნავს, რომ იგი თვითგანადგურების რეჟიმშია და კარგი მომავალი არ ელის,“ — აღნიშნა მან.

ასევე, მან აღნიშნა, რომ საქართველოს მოსახლეობის შემცირების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად მაღალი აბორტების მაჩვენებელი რჩება — წელიწადში 22 ათასამდე შემთხვევა.

მსვლელობაში მონაწილეობა მიიღეს ქვეყნის უმაღლესმა ხელმძღვანელმა პირებმა — პრეზიდენტმა მიხეილ კაველაშვილმა, პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ, პარლამენტის თავმჯდომარემ შალვა პაპუაშვილმა, თბილისის მერმა კახა კალაძემ და სხვა ოფიციალურმა პირებმა. მათ თავიანთ გამოსვლებში ხაზგასმით აღნიშნეს ამ დღის მნიშვნელობა ქართული იდენტობისა და ტრადიციული ღირებულებების შესანარჩუნებლად.

„ძლიერი ოჯახი ქმნის ადამიანისთვის სულიერი ძალის მტკიცე საძირკველს, სადაც ვიღებთ პირველ გაკვეთილებს ღვთის სიყვარულზე, ჰუმანურობაზე, სითბოსა და ურთიერთპატივისცემაზე. ოჯახი არის ადგილი, სადაც იზრდება თაობები, რომლებსაც მომავლის აშენება ევალებათ,“ — განაცხადა პრეზიდენტმა.

მან ასევე აღნიშნა:

„ოჯახის გრძნობა და სიყვარულის გრძნობა ოჯახისა მიმართ შედარებულია სამშობლოს სიყვარულთან, და ჩვენ ეს ერთად გვიგრძნია. თუ ერთიანობა გვექნება, აუცილებლად გავიმარჯვებთ“.

პრემიერ-მინისტრმა მთავრობის სახელით საზოგადოებას დაჰპირდა, რომ ქვეყანა „დაიცავს ტრადიციულ ღირებულებებსა და ეროვნულ ინტერესებს“.

„გრძელდება ბრძოლა ტრადიციული ღირებულებების დასაცავად. ეს მარტივი არ არის. არსებობს ძალები, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან ტრადიციებს, ქმნიან ცრუ იდეოლოგიებსა და ღირებულებებს. ჩვენი ვალია, ვიბრძოლოთ დედა-ეკლესიასთან ერთად ეროვნული ღირებულებების დასაცავად,“ — განაცხადა კობახიძემ.

პრემიერ-მინისტრმა მადლობა გადაუხადა კათოლიკოს-პატრიარქ ილია მეორეს ამ დღის დაარსებისთვის:

„მადლობას ვუხდი უწმინდესსა და უნეტარეს პატრიარქს ამ დღის ბოძებისთვის. მნიშვნელოვანია, რომ ყოველ წელს აღვნიშნავთ ამ დღეს. უნდა დავიცვათ ჩვენი ტრადიციული ღირებულებები — სწორედ ამას ეძღვნება დღევანდელი ღონისძიება.“

დღესასწაულის დღეს პარლამენტის შენობის წინ შეკრებილმა დაახლოებით ორმა ათეულმა მოქალაქემ — ძირითადად, უკანასკნელი ანტისამთავრობო აქციების დროს დაკავებულთა ნათესავებმა — გამართეს საპროტესტო აქცია. მათ ხელში ეკავათ დაკავებულების ფოტოები და ხელისუფლებას ჰიპოკრატიულობაში ადანაშაულებდნენ. ერთ-ერთ პლაკატზე ეწერა: „მშობლები ემიგრაციაში, შვილები ციხეში — ეს არის თქვენთვის ოჯახის სიწმინდის დღე?!“ მოხდა სიტყვიერი დაპირისპირებები მსვლელობის მონაწილეებსა და აქციის მონაწილეებს შორის.

ოჯახის სიწმინდისა და მშობლების პატივისცემის დღე თავდაპირველად შეიქმნა, როგორც ალტერნატიული ღონისძიება საერთაშორისო ჰომოფობიასთან ბრძოლის დღისადმი, რომელიც ასევე 17 მაისს აღინიშნება. მიზეზი იყო 2013 წლის მოვლენები, როდესაც თბილისში რადიკალურად განწყობილმა სასულიერო პირებმა და აქტივისტებმა დაარბიეს ლგბტ უფლებების მხარდამჭერი მშვიდობიანი აქცია, რის შედეგადაც დაახლოებით 30 ადამიანი დაშავდა.

ბოლო წლების განმავლობაში, განსაკუთრებით ქვეყანაში გაღრმავებული პოლიტიკური პოლარიზაციისა და ლგბტ თემის უფლებების შემზღუდველი ახალი კანონის ფონზე, 17 მაისი მხოლოდ ეკლესიური და საოჯახო დღესასწაული აღარ არის — ის ასევე საზოგადოების პოლიტიკური განწყობების მნიშვნელოვანი ინდიკატორია. ერთისთვის ის რჩება ეროვნული ღირებულებებისა და სულიერი ფესვების დღედ, ხოლო მეორესთვის — სახელმწიფო ზეწოლისა და გამრიცხავი პოლიტიკის სიმბოლოდ.

თუმცა საქართველოს მართლმადიდებლურ ფასეულობებზე ორიენტირებული საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის ოჯახის სიწმინდისა და მშობლების პატივისცემის დღესასწაული ინარჩუნებს სიღრმისეულ, სულიერ მნიშვნელობას, რომელიც პოლიტიკას სცილდება. მსვლელობებზე განსაკუთრებულად შეინიშნებოდა მრავალშვილიანი ოჯახები, ახალგაზრდობა, სასულიერო პირები, სტიქაროსნები — ყველა ისინი, ვინც ოჯახს პიროვნული და ეროვნული იდენტობის საფუძვლად მიიჩნევს.