ზრდამ 5 თეთრი შეადგინა საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის და 5–6 თეთრი — კომერციული სექტორისთვის, რაც დროებითი სატარიფო რეგულირების შემდეგ პირველი გადახედვაა. თბილისში მინიმალური ტარიფი (0–101 კვტ⋅სთ) იზრდება 15,041-დან 20,041 თეთრამდე ერთ კვტ⋅სთ-ზე (დაახლოებით 0,056-დან 0,074 დოლარამდე), ანალოგიური დინამიკა ფიქსირდება რეგიონებშიც. შესაბამისად, საბაზისო სეგმენტში ზრდა დაახლოებით 30%-ს აღწევს, რაც მოსახლეობისთვის ყველაზე მგრძნობიარეა.

ტარიფების გადახედვის გადაწყვეტილება 2025 წლის ბოლოდან იყო გადადებული — მაშინ რეგულატორმა დროებითი ტარიფების მოქმედება 2026 წლის მარტის ბოლომდე გაახანგრძლივა. პარალელურად, ბუნებრივი გაზის ტარიფები მიმდინარე წლის ბოლომდე ფიქსირებულია, რაც ნაწილობრივ აბალანსებს კომუნალური ხარჯების ზრდას.

ტარიფების გადახედვის გადაწყვეტილება 2025 წლის ბოლოდან იყო გადადებული — მაშინ რეგულატორმა დროებითი ტარიფების მოქმედება 2026 წლის მარტის ბოლომდე გაახანგრძლივა. პარალელურად, ბუნებრივი გაზის ტარიფები მიმდინარე წლის ბოლომდე ფიქსირებულია, რაც ნაწილობრივ აბალანსებს კომუნალური ხარჯების ზრდას.

სტრუქტურული მიზეზები: ინვესტიციები, იმპორტი და ბაზარი

ტარიფების ზრდა ასახავს ენერგეტიკულ სექტორში დაგროვილ დისბალანსებს. ერთი მხრივ, საქმე ეხება ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციისა და ინვესტიციების მოზიდვის აუცილებლობას, მეორე მხრივ — ელექტროენერგიის იმპორტზე მზარდ დამოკიდებულებას.

ზამთრის პერიოდში საქართველოში ელექტროენერგიის იმპორტი 1200 მეგავატს აღწევდა, რაც შიდა გენერაციის შეზღუდულ შესაძლებლობებს უსვამს ხაზს. ამასთან, მსხვილი ჰიდროენერგეტიკული პროექტების — ხუდონჰესის, ნენსკრასა და ნამახვანის — განხორციელება ვერ მოხერხდა, რაც სისტემის დაბალანსების შესაძლებლობებს ზღუდავს, განსაკუთრებით განახლებადი ენერგიის წილის ზრდის პირობებში.

დამატებითი ფაქტორია ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სრულფასოვანი ამოქმედების შეფერხება. მოსალოდნელი იყო, რომ ლიბერალიზაცია ტარიფების კონკურენტულ საფუძველზე ფორმირებას შეუწყობდა ხელს, მათ შორის დროისა და სეზონის მიხედვით დიფერენცირებული ტარიფების დანერგვას. თუმცა ბაზარმა სრულად ვერ იმუშავა, რის გამოც რეგულატორი იძულებული გახდა კვლავ ადმინისტრაციული მეთოდით დაედგინა ტარიფები.

ექსპერტის კომენტარი: ტარიფი როგორც განვითარების წინაპირობა

ქართველი ენერგეტიკოსის, გია არაბიძე შეფასებით, ტარიფების ზრდა გამართლებული და აუცილებელიცაა.

“თუ შემდგომი მატება არ იქნება, მაინც აუცილებელია 2023 წლამდე არსებული ტარიფის დაბრუნება“, – აღნიშნა მან.

იგი აღნიშნავს, რომ ტარიფის ზრდა საჭიროა დარგში დაგროვილი პრობლემების გადასაჭრელად, მათ შორის ინვესტიციებისა და ტექნიკური ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებისთვის.

ექსპერტი ხაზს უსვამს, რომ ენერგეტიკულ სექტორს სოციალური დატვირთვაც აქვს, რის გამოც რეგულატორი ცდილობს ბალანსის დაცვას მწარმოებლებს, ენერგოკომპანიებსა და მომხმარებლებს შორის. ამ კონტექსტში მთავარი ამოცანაა მოსახლეობისთვის ელექტროენერგიის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და ამავდროულად სექტორის ფუნქციონირების შენარჩუნება.

ის ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმპორტის პრობლემაზე: მისი შემცირებისთვის აუცილებელია შიდა გენერაციის გაზრდა, რაც ახალი ელექტროსადგურების მშენებლობას და შესაბამისად ინვესტიციებს მოითხოვს. ამასთან, განახლებადი ენერგიის ინტეგრაციისთვის საჭიროა სარეზერვო სიმძლავრეების შექმნა, რომლებიც ქვეყანაში ჯერ კიდევ არასაკმარისია.

საერთო ჯამში, მიმდინარე სატარიფო გადახედვა შეიძლება განიხილებოდეს როგორც საქართველოს ენერგეტიკული სექტორის უფრო ფართო ტრანსფორმაციის ნაწილი — ადმინისტრაციული ფასების შეკავებიდან ინვესტიციებზე, მდგრადობაზე და გარე მიწოდებებზე დამოკიდებულების ეტაპობრივ შემცირებაზე ორიენტირებულ მოდელზე გადასვლა.

პოლიტიკური ოლიმპი: ერთიანობა გლოვაში თუ საარჩევნო გათვლა?

პატრიარქის გარდაცვალებას მყისიერი რეაქცია მოჰყვა მთელი პოლიტიკური სპექტრის მხრიდან. ხელისუფლება ხაზს უსვამს დანაკლისის მასშტაბებს სახელმწიფოებრიობისთვის. პრეზიდენტმა მიხეილ კაველაშვილმა აღნიშნა, რომ „მისი წვლილი დედაეკლესიის განმტკიცებაში შეუფასებელია“.

„უნეტარესის ნახევარსაუკუნოვანი, ეპოქალური მოღვაწეობა სამშობლოსა და ხალხის წინაშე დარჩება ერთგულების აღუმატებელ მაგალითად, ხოლო მისი სიბრძნე და სიყვარული ღრმა კვალს დატოვებს თითოეული ჩვენგანის გულში. მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ის უანგაროდ ზრუნავდა საქართველოზე და ჩვენი ხალხისთვის მტკიცე საყრდენად იქცა. პატრიარქის სიბრძნე და მამობრივი სიყვარული ძალიან დაგვაკლდება. კიდევ ერთხელ ვუსამძიმრებ სრულიად ქართველ ხალხს ამ დიდ დანაკლისს, ხოლო კათოლიკოს-პატრიარქის ოჯახს, სამღვდელოებასა და მორწმუნეებს ვუსურვებ უფლის შემწეობასა და სულიერ სიმტკიცეს ამ მძიმე წუთებში“, – წერს მიხეილ კაველაშვილი.

პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძის თქმით, ილია II იყო „ერთიანობის სიმბოლო“.

„ვუსამძიმრებ საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას ჩვენი ხალხის სულიერი მამის, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მისი უწმინდესობისა და უნეტარესობის ილია II-ის გარდაცვალების გამო. მისი აღსასრულით დასრულდა დიდი ეპოქა ჩვენი დედაეკლესიისა და ქართული სახელმწიფოს ისტორიაში. უწმინდესის მწყემსმთავრული მოღვაწეობის პერიოდი დაემთხვა ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ და გარდამტეხ წლებს. ამ ისტორიულ გზაზე ის ყოველთვის რჩებოდა ხალხის სულიერ ლიდერად და ერთიანობის სიმბოლოდ. პატრიარქმა თავისი სიბრძნით, მოყვასის სიყვარულით, უსაზღვრო მოთმინებითა და მიტევების უნარით განამტკიცა რწმენა ჩვენს გულებში“, – წერს მან.

როგორც საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა აღნიშნა, ილია II-ის დამსახურება „სცილდება წმინდა სულიერ განზომილებას“.

„ეროვნული იდენტობის შენარჩუნების, ტრადიციების გადაცემისა და სახელმწიფოებრიობის განმტკიცების საქმეში ილია II-ის წვლილი ფასდაუდებელია. ღვთის, სამშობლოსა და ადამიანების უანგარო მსახურებით მან სამუდამოდ დაიმკვიდრა ადგილი ჩვენი მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის უდიდეს მოღვაწეთა შორის. გულწრფელ სამძიმარს ვუცხადებ საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელ ეკლესიას, წმინდა სინოდს, მღვდელმთავრებს, სამწყსოსა და თითოეულ თანამემამულეს. ჩვენი და მომავალი თაობების ვალია, ღირსეულად დავიცვათ ჩვენი სულიერი მამის დიდი მემკვიდრეობა. იყოს ხსენება მისი საუკუნო“, – ნათქვამია ირაკლი კობახიძის სამძიმრის წერილში.

ბევრისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა რადიკალური ოპოზიციის რეაქცია. ლიდერებმა, რომლებიც წლების განმავლობაში აკრიტიკებდნენ საპატრიარქოს კონსერვატიზმის გამო, მოულოდნელად რიტორიკა ხაზგასმით პატივისცემით შეცვალეს. თინა ბოკუჩავამ („ნაციონალური მოძრაობა“) და ნიკა გვარამიამ („კოალიცია ცვლილებისთვის“) პატრიარქს „შემოქმედი“ და „სულიერი ლიდერი“ უწოდეს.

„ეს არის ძალიან მძიმე დღე ყველა ქართველი მართლმადიდებელი ქრისტიანისთვის… ვუსამძიმრებ ყველას, ვინც პატრიარქის გარდაცვალებამ დაამწუხრა. მჯერა, მისი გულითადი სურვილი იქნებოდა, რომ ქართველ ხალხს სიცოცხლე აერთიანებდეს და არა მხოლოდ სიკვდილი“, – აღნიშნა ყოფილი მმართველი პარტიის, „ერთიანი ნაციონალური მომოძრაობის“ თავმჯდომარემ თინა ბოკუჩავამ.

მისივე თქმით, კათოლიკოს-პატრიარქისთვის კლინიკაში ლოცულობდნენ როგორც ერისკაცები, ისე სასულიერო პირები და ახლა საზოგადოება გლოვაშია გაერთიანებული.

ამავდროულად, ექსპერტულ წრეებში ეს იმპულსი სკეპტიკურად აღიქვეს. ანალიტიკოს ზაალ ანჯაფარიძის თქმით, ოპოზიციონერების ვიზიტები კლინიკაში ილია II-ის გარდაცვალებამდე „ცინიზმის მწვერვალია“. მისივე განმარტებით, „საზოგადოება ადვილად ამჩნევს სიყალბეს“, როდესაც პოლიტიკოსები საერთო-სახალხო ტრაგედიაზე ქულების დაწერას ცდილობენ. ყოფილმა პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმაც კი, რომელიც ადრე „პროევროპელი და არა პრორუსი“ პატრიარქის არჩევის იმედს გამოთქვამდა, ამჯერად მას „ერის გამაერთიანებელი“ უწოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიაზე მისი წარსული თავდასხმები ამომრჩევლის მეხსიერებაში ჯერ კიდევ ცოცხალია.

„თქვენო უწმინდესობავ, თქვენ იყავით და მუდამ იქნებით ჩვენი პატრიარქი. ახლა, ისე როგორც არასდროს, დაგვჭირდება თქვენი ლოცვა, რომ საქართველოს ეკლესიამ და ქართველმა ხალხმა გადალახოს ის უაღრესად რთული პერიოდი, რომელიც წინ გველის. ეს 40 დღე და მარხვის დარჩენილი დრო იქნება, რა თქმა უნდა, უმძიმესი, მაგრამ ბოლოს ყოველთვის ჩნდება ნათელი გზა“, – დაწერა ზურაბიშვილმა სოციალურ ქსელში.

მსოფლიო გამოძახილი და „საკურთხევლის დიპლომატია“

თბილისში სამძიმრის წერილები მთელი მსოფლიოდან მოდის, მათ შორის მეზობელი სომხეთიდან და აზერბაიჯანიდან. მართლმადიდებელი ეკლესიების ლიდერები და მსოფლიო სახელმწიფოების მეთაურები აღნიშნავენ ილია II-ის უნიკალურ როლს რეგიონული სტაბილურობის შენარჩუნებაში. საერთაშორისო თანამეგობრობისთვის ილია II იყო ფიგურა, რომელსაც შეეძლო აღეკვეთა რელიგიური ფაქტორის ომის ინსტრუმენტად გადაქცევა.

ექსპერტული ხედვა: რატომ შფოთავს საქართველო?

ანალიტიკოს ზაალ ანჯაფარიძის მიჩნევით, თუ პატრიარქად ტახტის მოსაყდრე შიოს აირჩევენ, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია სტაბილურობას შეინარჩუნებს.

„ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ ვის აირჩევენ, ვინ გახდება ახალი პატრიარქი. თუ ეს იქნება მოსაყდრე შიო, ვფიქრობ, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია შეინარჩუნებს იმ სტაბილურობას, რომელიც მას ამ წლების განმავლობაში ჰქონდა. მიუხედავად მის წინააღმდეგ მიმართული ყველა თავდასხმისა ლიბერალური წრეების მხრიდან, როგორც ეკლესიის შიგნით, ისე მის გარეთ“, – განაცხადა ანჯაფარიძემ.

ამასთან, ანალიტიკოსმა არ გამორიცხა თეორიული შესაძლებლობა, რომ სინოდის ე.წ. „პროდასავლურმა ფრთამ“ შეძლოს საკუთარი კანდიდატის გაყვანა. ასეთ შემთხვევაში, მოსალოდნელია ცვლილებები მთელ რიგ საკითხებთან დაკავშირებით, დასძინა ანჯაფარიძემ.

„ვიმედოვნოთ, რომ პატრიარქის შეცვლა ზიანს არ მოუტანს არც საქართველოს საგარეო და არც საშინაო პოლიტიკას. ილია II-მ არ დაუშვა ეკლესიის პოლიტიზება. ბევრი პოლიტიკოსი ცდილობდა ეკლესიის პოლიტიზებას, მის საკუთარ მხარეს გადაბირებას. ის, რომ ეს არ მოხდა — ილია II-ის დამსახურებაა, ეს მისი წვლილია. ეკლესია ნეიტრალურია პოლიტიკური ჯგუფების მიმართ. ის ყოველთვის მშვიდობისა და დიალოგის მომხრეა“, – განაცხადა პოლიტოლოგმა პეტრე მამრაძემ.

მისივე თქმით, ქვეყნისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო კათოლიკოს-პატრიარქის პოზიცია რუსეთისა და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართ. სწორედ ეს პოზიცია ეხმარებოდა საქართველოს პოლიტიკური თვალსაზრისით, აღნიშნა ექსპერტმა.

ექსპერტები ასევე კრიტიკულად აფასებენ ოპოზიციური ძალების ქმედებებს და აღნიშნავენ, რომ ეკლესიის მიმართ მათი რიტორიკის შეცვლის მცდელობები საზოგადოების მიერ შესაძლოა აღქმულ იქნას როგორც არაავთენტური და პოლიტიკურად მოტივირებული.

„ეს ოპოზიციის წინასწარ წაგებული თამაშია. ყველამ იცის ამ ადამიანების დამოკიდებულება მართლმადიდებლობის, რწმენისა და პატრიარქის მიმართ. მათი მისვლა კლინიკაში, სადაც ილია II იყო მოთავსებული, ცინიზმის მწვერვალი იყო. როდესაც საზოგადოებამ იცის შენი პოზიცია და შენ ასეთ ყალბ ნაბიჯს დგამ, ეს პოლიტიკური თვითმკვლელობაა. საზოგადოება ადვილად ამჩნევს სიყალბეს“, – აღნიშნა ანჯაფარიძემ.

პეტრე მამრაძის თქმით, ოპოზიციას დღეს უბრალოდ არ აწყობს პატრიარქზე კრიტიკული განცხადებებით გამოსვლა, როგორც ეს ადრე ხდებოდა.

„კარგად მახსოვს ეს ადამიანები, მათი თანამზრახველი ექს-პრეზიდენტი სააკაშვილი, რომლებმაც განახორციელეს სისხლიანი სამხედრო ავანტიურა 2008 წელს, ეწეოდნენ პატრიარქის ცილისწამებასა და დევნას. მათ კარგად ვიცნობ და ვამბობ, რომ ახლა მათთვის უბრალოდ წამგებიანი იქნებოდა მასზე რაიმე კრიტიკულის თქმა“, – განაცხადა მამრაძემ.

განსხვავებული აზრი

პოლიტოლოგი არჩილ სიხარულიძე, თავის მხრივ, ხაზს უსვამს, რომ ილია II-ის გარდაცვალება არ არის მხოლოდ საეკლესიო დანაკლისი, არამედ ტექტონიკური ძვრაა ქვეყნის პოლიტიკურ არქიტექტურაში. ექსპერტი გამოყოფს სამ საკვანძო ასპექტს, რაც უწმინდესის ფიგურას თანამედროვე ისტორიაში უნიკალურს ხდიდა.

„არ შეიძლება არ აღინიშნოს მისი როლი დემოგრაფიული კრიზისის დაძლევაში. შობადობის გაზრდის მიზნით, ილია II დათანხმდა გამხდარიყო ოჯახებში მესამე და მომდევნო შვილების ნათლია. დღეისათვის მას 50 ათასამდე ნათლული ჰყავს. ბევრი აღიარებდა, რომ ოჯახის შევსება მხოლოდ ამ ინიციატივის წყალობით გადაწყვიტა“, – წერს ანალიტიკოსი.

სიხარულიძე ასევე აღნიშნავს, რომ ეს ნაბიჯი არ იყო მხოლოდ რელიგიური ჟესტი, არამედ სოციალური პოლიტიკის რეალური ინსტრუმენტი. პატრიარქმა დე-ფაქტო აიღო სახელმწიფო ფუნქციები იქ, სადაც ის ვერ აუდიოდა საქმეს და შექმნა „პატრიარქის ნათლულების“ თაობა, რომელთათვისაც რწმენა და ეროვნული იდენტობა განუყოფლად არის დაკავშირებული მის პიროვნებასთან.

„თბილისში სექსუალური უმცირესობების აღლუმების ჩატარების მცდელობების საპასუხოდ, 2014 წელს პატრიარქმა ოჯახის სიწმინდის დღე დააწესა. მან 17 მაისი — ჰომოფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღე — ოჯახის სიწმინდის ქართულ დღედ აქცია. ე.წ. გეი-აღლუმის საკითხი, არსებითად, პატრიარქ ილია II-ის ერთი გადაწყვეტილებით გადაწყდა“, – დასძინა სიხარულიძემ.

ექსპერტის აზრით, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ილია II-ის ხელმძღვანელობით გახდა მთავარი ბასტიონი იდეოლოგიურ ომში. სიხარულიძე მიიჩნევს, რომ ამან საქართველო ავტომატურად დააყენა მსოფლიოს იმ კონსერვატიული ძალების გვერდით, რომლებიც ლიბერალურ დღის წესრიგს ეწინააღმდეგებიან. პროდასავლური აქტორებისთვის ეკლესია იქცა „ანაქრონიზმად“, რომლის აღმოფხვრაზეც ისინი ოცნებობენ, რათა მართლმადიდებლობა აქტიური ფაზიდან უბრალო ისტორიულ მოცემულობად აქციონ.

„საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ, აფხაზეთზე საკუთარი იურისდიქციის შენარჩუნების სურვილით, გამოიყენა პიროვნული ურთიერთობები ილია II-სა და კირილეს შორის მართლმადიდებლური სქიზმის თავიდან ასაცილებლად. სწორედ ამიტომ საქართველოს ეკლესიამ არ დაუჭირა მხარი უკრაინისთვის ტომოსის გადაცემას — აშკარა იყო, რომ ეს ქმნიდა სახიფათო პრეცედენტს“, – წერს არჩილ სიხარულიძე.

ექსპერტი ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ ილია II-ის ზომიერება მოსკოვთან ურთიერთობაში იყო არა „პრორუსული პოლიტიკა“, არამედ ფხიზელი გათვლა. ანტირუსულ რიტორიკაზე უარის თქმა საშუალებას იძლეოდა სულიერი გავლენა შენარჩუნებულიყო დაკარგულ ტერიტორიებზე. ახლა კი რადიკალური წრეები იმედოვნებენ, რომ ახალი პატრიარქი გახდება „გაფთრებული პროდასავლელი, და შესაბამისად, თავისი რიტორიკით — რუსოფობი“, რამაც შესაძლოა ქვეყანა მიიყვანოს უკრაინის მოდელის ნაციონალურ ანტირუსულ გეოპოლიტიკურ პროექტამდე.

რა იქნება შემდეგ: მემკვიდრეობითობა თუ საეკლესიო შტორმი?

მთავარი კითხვა დღეს არის — ვინ დაიკავებს საპატრიარქო ტახტს სამების საკათედრო ტაძარში. წმინდა სინოდმა მუშაობა უკვე დაიწყო და საკვანძო ფიგურად რჩება მოსაყდრე მიტროპოლიტი შიო (მუჯირი), რომელიც თავად ილია II-მ დანიშნა ჯერ კიდევ 2017 წელს.

თუმცა, კულისებს მიღმა დაძაბულობა ნარჩუნდება. სინოდის ლიბერალურმა ფრთამ, დასავლური ფონდების მხარდაჭერით, შესაძლოა სცადოს საკუთარი კანდიდატის წინ წამოწევა. თუ ეს მოხდება, ეკლესია რისკავს გადაიქცეს პოლიტიკურ ინსტრუმენტად, რომელიც მიმართული იქნება მოსკოვთან კავშირების გაწყვეტისა და ქუჩის პროტესტის მხარდაჭერისკენ.

ხელისუფლება დაინტერესებულია სტატუს-კვოს შენარჩუნებით, ხოლო ოპონენტები ოცნებობენ „პროდასავლურ და რუსოფობ“ პატრიარქზე. საქართველო ემშვიდობება ილია II-ს და აცნობიერებს, რომ მასთან ერთად მიდის სტაბილური ბალანსის ეპოქა, წინ კი რწმენისა და სახელმწიფოსთვის გამოცდების უაღრესად რთული პერიოდია.

ვიზიტის ცენტრალური მოვლენა გახდა ეკონომიკური თანამშრომლობის საკითხებზე სომხეთ–საქართველოს მთავრობათაშორისი კომისიის მე-15 სხდომა, რომელსაც თანათავმჯდომარეობდნენ ორი ქვეყნის მთავრობის ხელმძღვანელები. ეს ფორმატი განიხილება როგორც ორმხრივი თანამშრომლობის ინსტიტუციონალიზაციის ერთ-ერთი ძირითადი ინსტრუმენტი, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც 2024 წლის იანვარში სომხეთსა და საქართველოს შორის გაფორმდა სტრატეგიული პარტნიორობის დეკლარაცია.

ეკონომიკური თანამშრომლობა და პარტნიორობის ინსტიტუციონალიზაცია

მოლაპარაკებების შედეგების მიხედვით მხარეებმა ხაზი გაუსვეს სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების შემდგომი გაფართოების მნიშვნელობას. საქართველო ტრადიციულად შედის სომხეთის წამყვან სავაჭრო პარტნიორებს შორის, ხოლო ბოლო წლებში ქვეყნებს შორის სავაჭრო ბრუნვა სტაბილურ ზრდას აჩვენებს. ეროვნული სტატისტიკური სამსახურების მონაცემებით, 2025 წელს ორმხრივი ვაჭრობა დაახლოებით 1 მილიარდ დოლარს მიუახლოვდა, რაც ეკონომიკური თანამშრომლობის გააქტიურებას ასახავს.

საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ აღნიშნა ამ მიმართულებით თანამშრომლობის მნიშვნელობა.

„ჩვენ სომხეთთან ძალიან კარგი სავაჭრო-ეკონომიკური პარტნიორობა გვაქვს და ჩვენთვის ორმხრივი ურთიერთობების სწორედ ეს ასპექტი განსაკუთრებულად ფასეულია“, — განაცხადა მან შეხვედრის დასრულების შემდეგ.

თავის მხრივ, ნიკოლ ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ თანამშრომლობის ინსტიტუციური მექანიზმების განვითარება პარტნიორობის განმტკიცების მნიშვნელოვანი პირობაა.

„სომხეთი საქართველოს ძალიან მნიშვნელოვან პარტნიორად მიიჩნევს, მათ შორის ევროკავშირთან ჩვენი ურთიერთობების კონტექსტშიც. ჩვენ ეს საკითხი განვიხილეთ და ვიმედოვნებთ, რომ ჩვენი თანამშრომლობა მომავალშიც განვითარდება“, — აღნიშნა სომხეთის მთავრობის მეთაურმა.

რეგიონული დღის წესრიგი და „საათების გასწორება“

თბილისში გამართულ მოლაპარაკებებზე ასევე განიხილეს რეგიონული საკითხების ფართო სპექტრი. მხარეებმა დაადასტურეს ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის მხარდაჭერა, ასევე განიხილეს სამხრეთ კავკასიაში არსებული ვითარება, მათ შორის სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესი.

ირაკლი კობახიძემ აღნიშნა, რომ თბილისი გააგრძელებს რეგიონში სტაბილურობის განმტკიცების ხელშეწყობას.

„გვსურს ხაზი გავუსვათ ჩვენს მზადყოფნას ხელი შევუწყოთ რეგიონში მშვიდობასა და სტაბილურობას და ამ მიმართულებით საქართველო ძალისხმევას არ დაიშურებს“, — განაცხადა მან.

თავის მხრივ, ნიკოლ ფაშინიანმა მადლობა გადაუხადა ქართულ მხარეს სამშვიდობო პროცესის მხარდაჭერისთვის.

„მსურს მადლობა გადავუხადო საქართველოს პრემიერ-მინისტრს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესის პირადი მხარდაჭერისთვის — ეს მართლაც მნიშვნელოვანი წვლილია“, — განაცხადა მან.

რეგიონული საკითხების გარდა, მხარეებმა განიხილეს უფრო ფართო საერთაშორისო დღის წესრიგიც: სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების ურთიერთობები ევროკავშირსა და აშშ-სთან, თურქეთთან და რუსეთთან კავშირების განვითარება, ასევე ირანის გარშემო არსებული ვითარება და რეგიონული სატრანსპორტო პროექტების პერსპექტივები.

ექსპერტული შეფასება: დეკლარაციებიდან პრაქტიკულ მუშაობამდე

სომეხი პოლიტოლოგი და საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტი ჯონი მელიქიანი მიიჩნევს, რომ ვიზიტს მნიშვნელოვანი მნიშვნელობა ჰქონდა სტრატეგიული პარტნიორობის მექანიზმების ხელახლა გააქტიურებისთვის.

მისი თქმით, თბილისში გამართული შეხვედრა იყო მცდელობა ახალი იმპულსი მიეცა სტრატეგიული პარტნიორობის დეკლარაციის განხორციელებისთვის, რომელიც 2024 წლის იანვარში გაფორმდა.

„ნიკოლ ფაშინიანის სამუშაო ვიზიტი თბილისში და მთავრობათაშორისი კომისიის სხდომა მხოლოდ მოლაპარაკებები და პროტოკოლური ღონისძიებები არ არის. ეს არის მცდელობა, სიცოცხლე დაუბრუნდეს სტრატეგიული პარტნიორობის დეკლარაციას, რომლის განხორციელებაც შეფერხებულია“, — აღნიშნა ექსპერტმა.

მან ასევე ხაზი გაუსვა პოლიტიკური განცხადებებიდან ინსტიტუციური სისტემური მუშაობისკენ გადასვლის აუცილებლობას.

„ურთიერთობების ინსტიტუციონალიზაციის აუცილებლობაზე საუბარი ნიშნავს იმის აღიარებას, რომ ორი წლის განმავლობაში ბიუროკრატიულმა მექანიზმებმა ვერ აუწყო ფეხი პოლიტიკურ დეკლარაციებს. ახლა ამოცანაა თანამშრომლობა გადაიყვანოს სამინისტროებისა და უწყებების ყოველდღიური მუშაობის რეჟიმში“, — დაამატა მელიქიანმა.

სამხრეთ კავკასია თანამშრომლობის ახალი არქიტექტურის ძიებაში

ამგვარად, ნიკოლ ფაშინიანის ვიზიტი თბილისში გახდა არა მხოლოდ ორმხრივი პოლიტიკური დიალოგის მორიგი ეპიზოდი, არამედ რეგიონული ურთიერთობების ტრანსფორმაციის უფრო ფართო პროცესის ნაწილი.

სომხეთი და საქართველო ცდილობენ სტრატეგიული პარტნიორობა დეკლარაციული სიბრტყიდან პრაქტიკულ სფეროში გადაიყვანონ, პარალელურად კი კოორდინაცია გაუწიონ პოზიციებს სამხრეთ კავკასიის რეგიონული უსაფრთხოებისა და ეკონომიკური განვითარების საკვანძო საკითხებზე.

ერევანსა და ბაქოს შორის ურთიერთობების თანდათანობითი ნორმალიზაციის, სატრანსპორტო პროექტების განვითარების და რეგიონის მიმართ გარე აქტორების მზარდი ინტერესის ფონზე, მსგავსი შეხვედრები სამხრეთ კავკასიაში თანამშრომლობის ახალი არქიტექტურის ფორმირების მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად იქცევა.

თუმცა ხელისუფლების რეაქცია საკმაოდ მკაცრი აღმოჩნდა, ხოლო პოლიტიკური სპექტრის ნაწილმა — მათ შორის ოპოზიციის წარმომადგენლებმაც — ინიციატივა აშკარა სკეპტიციზმით შეაფასა.

კოალიცია ხელისუფლების წინააღმდეგ

ალიანსში შევიდა რამდენიმე ცნობილი პოლიტიკური ძალა, მათ შორის პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა, ასევე „სტრატეგია აღმაშენებელი“, „ევროპული საქართველო“, „ფედერალისტები“, „თავისუფლების მოედანი“ და კიდევ რამდენიმე ორგანიზაცია.

გაერთიანების ერთ-ერთი ლიდერის, ნიკა გვარამიას განცხადებით, ალიანსი იქმნება არა როგორც საკონსულტაციო პლატფორმა, არამედ როგორც ერთობლივი პოლიტიკური ბრძოლის ფორმატი.

„ჩვენ ვქმნით არა უბრალოდ კონსულტაციების ფორმატს, არამედ ერთობას საერთო გამარჯვებისთვის. შევთანხმდით საერთო მიმართულებასა და მოქმედებებზე, მიუხედავად იმისა, რომ თითოეული პარტია ინარჩუნებს საკუთარ პოლიტიკურ იდენტობას“, — განაცხადა მან.

ოპოზიციის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ გაერთიანება საშუალებას მისცემთ კოორდინაცია გაუწიონ მოქმედებებს პოლიტიკურ სივრცეში, ჩამოაყალიბონ საერთო სტრატეგია და გააძლიერონ ზეწოლა მმართველ პარტიაზე.

საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი, რომელიც ამჟამად პატიმრობაში იმყოფება, ასევე მიესალმა ალიანსის შექმნას.

„სწორედ ამისკენ მოვუწოდებდი ყოველთვის. სჯობს გვიან, ვიდრე არასდროს“, — დაწერა მან სოციალურ ქსელებში.

ხელისუფლების მკაცრი რეაქცია

მმართველ პარტიაში „ქართული ოცნება“ ოპოზიციის ინიციატივას უკიდურესად კრიტიკულად შეხვდნენ. საპარლამენტო უმრავლესობის დეპუტატის ირაკლი კირცხალიას თქმით, ახალი გაერთიანება ფაქტობრივად არაფრით წარმოადგენს არსებითად ახალ მოვლენას.

„ფაქტობრივად, ისინი არასდროს დაშლილან. ყოველთვის ერთიანი იყვნენ თავიანთ მოქმედებებში საქართველოს წინააღმდეგ. ამ აგენტურის ადგილი ქართველმა ხალხმა ჯერ კიდევ 2012 წელს განსაზღვრა — ეს არის პოლიტიკური ნაგავსაყრელი“, — განაცხადა მან.

პარლამენტის ვიცე-სპიკერი ნინო წილოსანი ასევე მიიჩნევს, რომ საქმე უფრო ძველი პოლიტიკური ძალების რებრენდინგს ეხება.

„ისინი სხვადასხვა სახელებით მოქმედებდნენ, რათა ამომრჩეველი შეცდომაში შეეყვანათ. ახლა მათი ერთადერთი სურვილია თავიანთ ძველ მიზნებს ახალი სიცოცხლე შთაბერონ“, — აღნიშნა მან.

მსგავსი პოზიცია დააფიქსირა საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემაც. მისი თქმით, ალიანსის ბევრი მონაწილე „წარმოშობით“ პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის გარემოდან მოდის, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში განსაზღვრავდა ქვეყნის პოლიტიკურ დღის წესრიგს.

შესაძლო იურიდიული კონფლიქტი

ალიანსის შექმნა დაემთხვა მიმდინარე სასამართლო პროცესს, რომელიც მმართველმა პარტიამ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოში დაიწყო.

მანამდე ხელისუფლებამ შეიტანა სარჩელი რამდენიმე ოპოზიციური პარტიის აკრძალვის მოთხოვნით, მათ შორის ერთიანი ნაციონალური მოძრაობისა და „ცვლილებებისთვის კოალიციის“ წინააღმდეგ.

ირაკლი კობახიძის თქმით, ოპოზიციის ახალი კონფიგურაცია შესაძლოა ამ სარჩელის კორექტირებას საჭიროებდეს.

„ალიანსის შექმნა მხოლოდ ერთ შედეგამდე მიგვიყვანს — სარჩელის შეცვლის აუცილებლობამდე, პარტიების ახალი კონფიგურაციის გათვალისწინებით“, — აღნიშნა პრემიერ-მინისტრმა.

ხელისუფლება მიიჩნევს, რომ ზოგიერთი პოლიტიკური ძალა მონაწილეობდა ქმედებებში, რომლებიც ქვეყნის პოლიტიკური სისტემის დესტაბილიზაციისკენ იყო მიმართული.

ოპოზიციის წარმომადგენლები კი აცხადებენ, რომ საქმე ეხება პოლიტიკური კონკურენტების მიმართ ზეწოლის მცდელობას.

ყველა ოპოზიციონერმა არ დაუჭირა მხარი იდეას

აღსანიშნავია, რომ ახალ ალიანსს არ შეუერთდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ოპოზიციური პარტია.

კერძოდ, გაერთიანების მიღმა დარჩა პარტია „ლელო საქართველოსთვის“, ასევე ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, გიორგი გახარიას პოლიტიკური ძალა. ამ პარტიების წარმომადგენლები ადრე აცხადებდნენ, რომ მათთვის ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან თანამშრომლობა „წითელი ხაზია“.

პარტია „გირჩის“ ლიდერმა იაგო ხვიჩიამაც ირონიული კომენტარი გააკეთა და აღნიშნა, რომ ოპოზიციის რეალური გაერთიანება მხოლოდ მიხეილ სააკაშვილის პოლიტიკური ლიდერობის აღიარების შემთხვევაშია შესაძლებელი.

„თუ შეთანხმებაში ჩაიწერება მარტივი სიტყვები: ‘მიშა ყოველთვის მართალია’, მაშინ ყველა პრობლემა გაქრება“, – განაცხადა მან.

ძველი პროექტის გადატვირთვის მცდელობა

ქართული ოპოზიციის გაერთიანების იდეა უკვე რამდენიმე წელია განიხილება — განსაკუთრებით არჩევნების წინ. თუმცა ფართო კოალიციების შექმნის წინა მცდელობები, როგორც წესი, შიდა წინააღმდეგობებსა და ლიდერობისთვის ბრძოლას ეჯახებოდა.

მიმდინარე ალიანსიც ყალიბდება იმ პოლიტიკური ძალების გარშემო, რომლებიც დაკავშირებულია ყოფილ მმართველ პარტიასთან — ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან. სწორედ ეს ფაქტორი, ბევრი დამკვირვებლის აზრით, შესაძლოა მისი საარჩევნო პოტენციალის შემზღუდავი აღმოჩნდეს.

ერთი მხრივ, მოქმედებების კოორდინაციამ მართლაც შეიძლება გააძლიეროს ქართული პოლიტიკის პროტესტული სეგმენტი. მეორე მხრივ კი პარტიების გაერთიანება, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში ერთმანეთთან მწვავე კონკურენციაში იმყოფებოდნენ, გარდაუვლად აჩენს კითხვას ასეთი კავშირის რეალური მდგრადობის შესახებ.

სკეპტიციზმი და პოლიტიკური გათვლა

ახალი ალიანსის მიმართ სკეპტიციზმი მხოლოდ ხელისუფლების რეაქციით არ არის განპირობებული. თავად ოპოზიციურ ბანაკშიც არსებობს ეჭვები მსგავსი ფორმატის ეფექტიანობის შესახებ.

ბოლო წლების პოლიტიკური გამოცდილება აჩვენებს, რომ გაერთიანება ლოზუნგის — „ხელისუფლების წინააღმდეგ“ – ირგვლივ თავისთავად ყოველთვის არ იქცევა მდგრად პოლიტიკურ პლატფორმად. საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის მთავარ კითხვად რჩება — შეძლებს თუ არა ოპოზიცია ქვეყნის განვითარების შინაარსიანი პროგრამის შეთავაზებას და არა მხოლოდ ძველი პოლიტიკური მოთამაშეების ახალი კონფიგურაციის წარმოდგენას.

ამიტომ ახალი ალიანსი ამ ეტაპზე უფრო აღიქმება როგორც დიდი ხნის ნაცნობი პოლიტიკური პროექტის გადატვირთვის მცდელობა, ვიდრე როგორც პრინციპულად ახალი ძალის გამოჩენა ქართული პოლიტიკის სცენაზე.

ევროკავშირი სანქციების გეოგრაფიას აფართოებს

დასავლური მედიის ცნობით, ევროკავშირი პირველად განიხილავს მესამე ქვეყნების პორტების — საქართველოში ყულევისა და ინდონეზიაში კარიმუნის წინააღმდეგ შეზღუდვების დაწესებას. ფორმალურ საფუძვლად რუსულ ნავთობთან დაკავშირებული ოპერაციები სახელდება.

ამასთან, საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის. ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში, კაია კალასმა დეტალებზე კომენტარის გაკეთებაზე უარი განაცხადა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ წინადადებები ჯერ შეთანხმებული არ არის. მედიის ინფორმაციით, სანქციების სცენარის წინააღმდეგ იტალია და უნგრეთი გამოდიან.

თბილისის პოზიცია: სანქციები დაუსაბუთებელია

საქართველოში ყულევის შესაძლო შეყვანას სანქციების სიაში უსამართლო გადაწყვეტილებად აღიქვამენ, რომელმაც შესაძლოა ზიანი მიაყენოს არა მხოლოდ ქვეყანას, არამედ თავად ევროპასაც.

საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, გიორგი ზურაბაშვილმა, ევროკავშირის ელჩთან, პაველ ჰერჩინსკისთან შეხვედრაზე განაცხადა:

„მედიაში გავრცელებული ინფორმაცია ყულევის საზღვაო პორტის ევროკავშირის სანქციების სიაში შესაძლო შეყვანის შესახებ სრულიად გაუგებარია, დაუსაბუთებელია და არ გააჩნია ფაქტობრივი საფუძველი, ვინაიდან ყულევის პორტში არ დაფიქსირებულა სანქცირებული გემის მიღებისა და/ან სანქციების გვერდის ავლის არცერთი შემთხვევა“.

მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საქართველო იცავს ევროკავშირის სანქციების რეჟიმს და აღკვეთს მისი გვერდის ავლის მცდელობებს. საგარეო საქმეთა სამინისტროში ასევე აღნიშნეს, რომ დღემდე ევროკავშირის ინსტიტუტების მხრიდან პორტის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით „არანაირი შეკითხვა ან შენიშვნა არ შემოსულა“.

თბილისი აფრთხილებს: შესაძლო შეზღუდვები დარტყმას მიაყენებს „შუა დერეფანს“ — კასპიის ზღვა – შავი ზღვა – ევროპის მარშრუტს, რომელსაც თავად ევროკავშირი სტრატეგიულს უწოდებს.

ყულევი და ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა (ნგქ): უმსხვილესი ინდუსტრიული პროექტი

ამ ფონზე გრძელდება ყულევში საქართველოში პირველი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის პროექტის განხორციელება. 19 თებერვალს კომპანია Black Sea Petroleum-მა (BSP) განაცხადა ამერიკულ სამრეწველო კონგლომერატ Honeywell International-თან შეთანხმების ხელმოწერის შესახებ. კომპანია უზრუნველყოფს საკვანძო ნავთობგადამამუშავებელი ობიექტების პროექტირებასა და ლიცენზირებას.

BSP-ში განაცხადეს:

„შეთანხმება მოიცავს ძირითადი ნავთობგადამამუშავებელი ობიექტების პროექტირებასა და ლიცენზირებას, რაც ისტორიული ნაბიჯია როგორც კომპანიისთვის, ასევე საქართველოს ენერგეტიკული სექტორის განვითარებისთვის“.

Honeywell წარმოადგენს ლიცენზიებს ტექნოლოგიურ პროცესებზე, საბაზისო პროექტირებაზე, სპეციალიზებულ აღჭურვილობასა და კატალიზატორებზე. ყულევში იგეგმება საავიაციო საწვავის, ბენზინის, დიზელისა და საზღვაო საწვავის წარმოება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.

პროექტი ხორციელდება საქართველოს სახელმწიფო განვითარების ფონდისა და „ფონდი ქართუს“ მონაწილეობით. პირველი ეტაპი ითვალისწინებს წელიწადში 1,2 მილიონ ტონამდე ნავთობის გადამუშავებას, 4 მილიონ ტონამდე გაფართოების პერსპექტივით. საერთო ბიუჯეტი 600 მილიონ დოლარადაა შეფასებული.

ამერიკული კორპორაციის მონაწილეობა პროექტში, ევროპული სანქციების განხილვის ფონზე, სიმბოლურად გამოიყურება: ერთი დასავლური ცენტრი აძლიერებს ინდუსტრიულ ყოფნას, მეორე კი შეზღუდვებს განიხილავს.

სადავო ეპიზოდები: ნავთობი და „ჩრდილოვანი ფლოტი“

2025 წლის ოქტომბერში Reuters-მა გაავრცელა ინფორმაცია ყულევის ნგქ-ში ნავთობის პირველი მიწოდების შესახებ — ტვირთი რუსულმა კომპანია „რუსნეფტმა“ გაგზავნა. საქართველოს საგადასახადო სამსახურმა განაცხადა, რომ არც გემი და არც გარიგების მონაწილეები საერთაშორისო სანქციების ქვეშ არ იმყოფებოდნენ.

2026 წლის თებერვლის დასაწყისში საქართველოს წყლებში შევიდა ტანკერი Silvari, რომელსაც უკრაინა რუსეთის ე.წ. „ჩრდილოვან ფლოტს“ მიაკუთვნებს. ღია წყაროების მონაცემებით, მან 32 ათას ტონამდე ნავთობი და ნავთობპროდუქტები ჩამოიტანა. თუმცა, მოგვიანებით გემი ინდური კომპანიის საკუთრებაში გადავიდა, ხოლო საქართველოს საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტომ ტანკერის „საეჭვო ისტორიის“ შესახებ ცნობებს დეზინფორმაცია უწოდა.

ბოლო სტატისტიკა: ექსპორტის მკვეთრი ზრდა

პოლიტიკური ფონის მიუხედავად, ეკონომიკური მაჩვენებლები სწრაფ ზრდას აჩვენებს. ასე მაგალითად, „საქსტატის“ მონაცემებით, 2026 წლის იანვარში საქართველომ 56 მილიონი დოლარის ღირებულების 145 ათასი ტონა ნავთობპროდუქტის ექსპორტი განახორციელა. საუბარია სწორედ ადგილობრივ ექსპორტზე და არა რეექსპორტზე. ზრდამ წინა წელთან შედარებით 400%-ს გადააჭარბა.

2025 წლის ნოემბერში ექსპორტმა 30,1 მლნ დოლარი შეადგინა, დეკემბერში კი — 31,9 მლნ დოლარი. იანვარში ქართული ნავთობპროდუქტების უმსხვილესი იმპორტიორები გახდნენ:

• თურქეთი — 63,5 ათასი ტონა (24,3 მლნ დოლარი)

• მალტა — 30,2 ათასი ტონა (16,2 მლნ დოლარი)

• სინგაპური — 37,9 ათასი ტონა (11,9 მლნ დოლარი)

• კვიპროსი — 13,2 ათასი ტონა (3,6 მლნ დოლარი)

• სომხეთი — 2,6 ათასი ტონა (2 მლნ დოლარი)

ნგქ-ს ამოქმედებამდე ნავთობპროდუქტების ადგილობრივი ექსპორტი პრაქტიკულად არ არსებობდა.

ამასთან, საქართველოს საკუთარი მასშტაბური მოპოვება არ გააჩნია. 2025 წელს ნედლი ნავთობის იმპორტმა 225,3 ათასი ტონა (96,6 მლნ დოლარი) შეადგინა — სრულად რუსეთიდან. 2026 წლის იანვარში იმპორტმა 39,9 ათას ტონას (15,2 მლნ დოლარი) მიაღწია.

სანქციების პარადოქსი

ყულევის გარშემო შექმნილი სიტუაცია პარადოქსს წარმოქმნის: ევროკავშირი „შუა დერეფანს“ რუსული მარშრუტების ალტერნატივად უწევს პოპულარიზაციას, მაგრამ ამავდროულად განიხილავს შეზღუდვებს მისი ერთ-ერთი საკვანძო კვანძის წინააღმდეგ.

გადამუშავების, ექსპორტის ზრდისა და ამერიკული ტექნოლოგიური კომპანიების ჩართვის ფონზე, საქართველოს პორტის წინააღმდეგ პოტენციური სანქციები გამოიყურება ნაბიჯად, რომელმაც შესაძლოა დაასუსტოს რეგიონული ენერგეტიკული დივერსიფიკაცია.

ბრიუსელის საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის. თუმცა, სანქციების განხილვის ფაქტიც კი უკვე ქმნის გაურკვევლობას სამხრეთ კავკასიის ერთ-ერთი უმსხვილესი ინფრასტრუქტურული პროექტის გარშემო.

რუსეთის მოქალაქეების მასობრივი შემოსვლა „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ დაწყების შემდეგ შოკისმომგვრელი აღმოჩნდა როგორც ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის, ისე თავად მიგრანტებისთვის. სხვადასხვა მკვლევარი ცდილობს შეაფასოს ამ მიგრაციული ტალღის მასშტაბი. კონკრეტულ მომენტში ჩამოსულთა რაოდენობის (ე.წ. „migration stock“) ზუსტი დათვლა უკიდურესად რთულია: მიგრაციის პირველ წელს ბევრი ადამიანი საქართველოდან სომხეთში გადადიოდა და პირიქით, რამდენჯერმე ბრუნდებოდა რუსეთში, მიდიოდა ისრაელში რეპატრიაციისთვის, აფორმებდა შენგენის ვიზას — ინდივიდუალური ტრაექტორიების ვარიანტები მრავალრიცხოვანია. მაღალი მობილობა ხსნის იმ სირთულესაც, რაც დაკავშირებულია არა მხოლოდ საქართველოში მუდმივად მცხოვრები მიგრანტების დათვლასთან, არამედ იმათთანაც, ვინც საქართველოსა და სხვა ქვეყნებს შორის გადაადგილდება. მობილობის ასეთი მაღალი დონისა და ტურისტული ნაკადის მიგრაციულისგან გამიჯვნის შეუძლებლობის პირობებში, სტატისტიკური მეთოდები ნაკლებეფექტურია.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მონაცემებით, 2022 წლის 3 ოქტომბრისთვის ქვეყანაში რუსეთის დაახლოებით 112 ათასი მოქალაქე იმყოფებოდა. ეს უზარმაზარი ციფრია ქვეყნისთვის, რომლის მოსახლეობა 3,8-3,9 მილიონია. სხვა შეფასებებით, 60 ათასი რუსი ჩამოვიდა და დარჩა საქართველოში. მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ემიგრაციაში მყოფი დაახლოებით 100 000 ადამიანის პიკი 2022 წლის ბოლოსა და 2023 წლის დასაწყისზე მოდიოდა, რის შემდეგაც ტენდენცია გადინებისკენ შეიცვალა. გარდა ამისა, ბევრმა უპირატესობა იმ ქვეყნებს მიანიჭა, რომლებიც გრძელვადიანი მიგრაციისთვის აირჩიეს.

გამოკითხვებისა და ინტერვიუების დროს რესპონდენტთა მნიშვნელოვანი ნაწილი თავიდანვე განიხილავდა საქართველოს, როგორც ტრანზიტულ ქვეყანას ძირითად მიგრაციამდე, თუმცა ქვეყნიდან წასვლის საბოლოო გადაწყვეტილებას ადამიანები, როგორც წესი, აქ ცხოვრების გარკვეული გამოცდილების შემდეგ იღებენ. ამ გადაწყვეტილებაზე რამდენიმე მიზეზი ახდენს გავლენას. ნაწილისთვის შემდგომი გადასვლა დაკავშირებულია ეკონომიკური შესაძლებლობების გაფართოებასთან, გრძელვადიანი ლეგალიზაციის ან მესამე ქვეყნის მოქალაქეობის მიღების პერსპექტივასთან. მეორე მხრივ, საქართველოში ბინადრობის ნებართვის (ბნნ) მიღება რთულია და ამ სტატუსის მოპოვებაც კი არ იძლევა იმის გარანტიას, რომ საბაჟო ორგანოები ქვეყანაში შემოსვლაზე უარს არ იტყვიან მიზეზის განმარტების გარეშე.

საქართველოში ჩამოსვლის მომენტისთვის, კვლევითი ჯგუფის Exodus-ის გამოკითხვების მიხედვით, მიგრანტებს შორის სამი ყველაზე გავრცელებული პროფესია გამოიკვეთა: IT-სფერო, განათლება და კულტურა/კრეატიული ინდუსტრიები. ლიდერობდა IT-სექტორი. ჯამში ეს სამი მიმართულება შერჩევის თითქმის 65%-ს მოიცავდა. ბევრი მიგრანტისთვის გადასახლება და ნაცნობი სოციალური კავშირების მიღმა შემოსავლის წყაროს ძიება საქმიანობის სფეროს შეცვლის ბიძგად იქცა. სოციოლოგები და ჟურნალისტები „წავიდნენ IT-ში“ და მიიღეს დამატებითი განათლება ისეთ სპეციალობებზე, როგორიცაა დეველოპერი, მონაცემთა ანალიტიკოსი, QA-ტესტერი.

აღსანიშნავია, რომ მათ შორის, ვინც დისტანციურ სამუშაოს ეძებდა, ზოგისთვის პრინციპული იყო შემოსავლის წყაროს რუსეთის გარეთ პოვნა:

• ეთიკური მოსაზრებებით;

• ტექნიკური მოსაზრებებით;

• უსაფრთხოების მოსაზრებებით.

მიგრანტების სოციალური პროფილის ანალიზის პარალელურად, მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი აღქმის საკითხი. „კავკასიის ბარომეტრის“ მონაცემებზე დაყრდნობით ანალიზდება, თუ როგორ იცვლება დამოკიდებულება იმიგრანტებისადმი იმის მიხედვით, თუ რამდენად სწამთ მათი წვლილის საქართველოს ეკონომიკურ განვითარებაში. ანკეტაში ტერმინი „იმიგრანტი“ გულისხმობდა „უცხოელებს, რომლებიც საქართველოში ჩამოდიან და აქ 3 თვეზე მეტი ვადით რჩებიან“. საქართველოს მოსახლეობის ფარდობითი უმრავლესობა (45%) აღნიშნავს, რომ იმიგრანტები მხოლოდ ხანდახან უწყობენ ხელს ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას. ყოველი მეხუთე (22%) მიიჩნევს, რომ მათ წვლილი შეაქვთ ეკონომიკაში, ხოლო 18% საპირისპირო აზრზეა. მათ შორის, ვისაც დადებითი ეკონომიკური წვლილის სჯერა, 50% პოზიტიურ დამოკიდებულებას გამოხატავს. თუმცა, როდესაც ადამიანები მიიჩნევენ, რომ იმიგრანტებს წვლილი მხოლოდ პერიოდულად შეაქვთ ან საერთოდ არ შეაქვთ, ისინი, როგორც წესი, ნეიტრალურ დამოკიდებულებას ავლენენ. ნიშანდობლივია, რომ იმ რესპონდენტებს შორის, რომლებიც დარწმუნებულნი არიან იმიგრანტების წვლილის არარსებობაში, 17% ნეგატიურ დამოკიდებულებას აფიქსირებს, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ყველა ჯგუფს შორის.

დიაგრამა 1. პროფესიები, დასაქმება და სამუშაო ადაპტაცია

წყარო: კვლევითი ჯგუფის Exodus-ის სოციალური გამოკითხვა

ამასთან, „სხვა“ ეთნიკური ჯგუფებისადმი საზოგადოებრივი უნდობლობის დონე მნიშვნელოვან ფაქტორად რჩება. BISAM Central Asia-ს კვლევები აჩვენებს, რომ საქართველო იმ ქვეყნების რიცხვშია, სადაც მაღალია უნდობლობა ტიტულოვანი ერისგან განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფების მიმართ. პოსტსაბჭოთა სივრცეში ყველაზე გამოკვეთილი ნეგატივი სწორედ საქართველოში დაფიქსირდა (-33%), მას მოსდევს რუსეთი (-28%).

ბოლო წლების სტატისტიკური დინამიკა ნაკადების თანდათანობით სტაბილიზაციას ასახავს. „საქსტატის“ მონაცემებით, 2024 წელს ქვეყნიდან ემიგრაციაში წავიდა 121 425 ადამიანი, რაც 50,5%-ით ნაკლებია 2023 წლის მაჩვენებელზე. იმიგრირებულთა რაოდენობამ 135 811 შეადგინა — 34%-ით ნაკლები წინა წელთან შედარებით.

საქართველოში თანამედროვე ნაციონალისტური მობილიზაციის ისტორია რამდენიმე ნიშანდობლივი აფეთქებით აღინიშნა. ულტრამემარჯვენე იდეების შეღწევა ფანატთა წრეებში თანდათანობით მოხდა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აშშ-ის მოქალაქემ, ნიკოლოზ ბურნაძემ. 2013 წლის დასაწყისში ბურნაძე აშშ-დან საქართველოში დაბრუნდა და დაიწყო ნაციონალისტური იდეოლოგიის აქტიური პროპაგანდა მემარჯვენე რადიკალური ორგანიზაციის შექმნის მიზნით.

2016 წელს საქართველოს საინფორმაციო სივრცეში აქტიურად გამოჩნდა მემარჯვენე რადიკალური ნაციონალისტური მოძრაობა „ქართული ძალა“, რომლის აქტივისტებმა მიგრანტების წინააღმდეგ რამდენიმე რეზონანსული აქცია გამართეს. ქართველი ულტრამემარჯვენეების ბირთვს საფეხბურთო კლუბ „დინამოს“ რადიკალი ფანები შეადგენდნენ. პირველი საჯარო სკანდალი პოლიტიკურ ნიადაგზე 2015 წლის ივლისში მოხდა, როდესაც თბილისის „დინამოსა“ და აზერბაიჯანულ „გაბალას“ შორის მატჩის დროს „დინამიტებმა“ გამოფინეს ბანერი წარწერით: „არ დაგვივიწყებია ზაქათალა და კახი 1921 წლის“. სწორედ მაშინ, ამიერკავკასიის ბიუროს გადაწყვეტილებით, საქართველოს სასაზღვრო ტერიტორიები — ზაქათალა და კახი აზერბაიჯანს შეუერთდა. მატჩის შემდეგ ქართველმა ფანებმა ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს აზერბაიჯანელ გულშემატკივრებს და ფეხქვეშ გათელეს მათი სახელმწიფო დროშა.

უკვე 2017 წლის აპრილის ბოლოს, Facebook-ის ადმინისტრაციამ სცადა მოძრაობის ძირითადი გვერდის დაბლოკვა. მიუხედავად ამისა, ჯგუფი კვლავ შეიქმნა სხვა ქართული სახელწოდებით და 10 000-ზე მეტი გამომწერი დააგროვა. სიმბოლოდ ისინი იყენებენ „ბორჯღალს“. აღსანიშნავია, რომ ორგანიზაციის გვერდზე იდებოდა მუქარის შემცველი პოსტები ბათუმში მოქმედი თურქული სასწავლო დაწესებულებების მისამართით. ამჟამად ქართული ნაციონალისტური გარემო შედარებით მცირერიცხოვანია. დღეს საქართველოს ტერიტორიაზე ცხოვრობს დაახლოებით 6-7% აზერბაიჯანელი, რომლებიც სიდიდით მეორე ეთნიკურ უმცირესობად ითვლებიან.

ახალი აკადემიური წლიდან საქართველოს მთავრობა უმაღლესი განათლების სფეროში რადიკალურ ცვლილებას იწყებს — სახელმწიფო უნივერსიტეტები შეწყვეტენ უცხოელი სტუდენტების მიღებას. ეს პრინციპი კანონით განიმტკიცება ისე, რომ უცხოელები იქ მოხვედრას მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში შეძლებენ. გადაწყვეტილება 2025 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში წარმოდგენილი მასშტაბური საგანმანათლებლო რეფორმის ფარგლებში გაჟღერდა.

ცვლილებებამდე უცხოელი სტუდენტები საქართველოს აკადემიური ლანდშაფტის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდნენ. მაგალითად, 2024-2025 სასწავლო წლებში მათი რაოდენობა 37 000-ს აჭარბებდა და თითქმის ნახევარი სახელმწიფო უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლობდა, განსაკუთრებით სამედიცინო და საინჟინრო პროგრამებზე. ოფიციალური პირები განმარტავენ, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტებმა რესურსები საქართველოს მოქალაქეების მომზადებაზე უნდა მიმართონ და არა კომერციულ სტრუქტურებად იმუშაონ.

თუმცა, ექსპერტთა შეფასებით, უცხოელების მიღებაზე უარის თქმა შესაძლოა სერიოზულ ფინანსურ დარტყმად იქცეს სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებლებისთვის, რადგან სწორედ უცხოელი სტუდენტების სწავლის საფასური ფარავდა დეფიციტს. გარდა ამისა, ეს ამცირებს საქართველოს, როგორც საერთაშორისო საგანმანათლებლო ცენტრის მიმზიდველობას.

უნდა აღინიშნოს, რომ თავდაპირველად განათლების სამინისტრო გამოვიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გაერთიანების ინიციატივით. თუმცა, ამას აკადემიური წრის ნაწილის ორკვირიანი პროტესტი მოჰყვა. შედეგად, 2026 წლის 9 თებერვალს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ პროექტზე უარი განაცხადა. ნაცვლად ამისა, მიიღეს ალტერნატიული გადაწყვეტილება: ტექნიკური უნივერსიტეტი ტრანსფორმირდეს ვიწროპროფილურ ტექნიკურ სასწავლებლად და შეწყდეს მიღება ჰუმანიტარულ მიმართულებებზე.

ცალკე ყურადღებას იმსახურებს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი. ტექნიკური განათლების პროფილიზაციის ფონზე, სამედიცინო უნივერსიტეტში ჰუმანიტარული კომპონენტის გაძლიერება იგეგმება. თუ ტექნიკური უნივერსიტეტის შემთხვევაში არჩეულია პროფილის შევიწროების კურსი, სამედიცინო სასწავლებლის მიმართ საპირისპირო ტენდენცია შეიმჩნევა — საგანმანათლებლო მოდელის ინსტიტუციური გაფართოება.

დაბოლოს, სახელმწიფოს ინსტიტუციური პასუხი ცვლილებებს განაგრძობს. 2026 წლის 1 მარტიდან საქართველოში ძალაში შედის შრომით მიგრაციასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილებები. ახალი კანონი უშუალოდ ეხება ყველა უცხოელს, რომელიც საქართველოში მუშაობს. შესაბამისი ნებართვის გარეშე მუშაობა ჩაითვლება დარღვევად და გამოიწვევს 2000 ლარის ოდენობით დაჯარიმებას როგორც დასაქმებულისთვის, ისე დამსაქმებლისთვის. ინიციატორების აზრით, უცხოელთა მზარდი რაოდენობის გამო საჭიროა კომპლექსური მიდგომა და არსებული თუ მომავალი რისკების გათვალისწინება.

ცხრილი 1. შრომითი მიგრაციის დარღვევები და ჯარიმები

წყარო: ელექტრონული რესურსი Revera Legal

ამრიგად, საქართველოს ბოლო წლების პოლიტიკა აჩვენებს, თუ რამდენად სწრაფად და მოულოდნელად შეიძლება შეიცვალოს სოციალური და დემოგრაფიული პროცესები შედარებით პატარა ქვეყანაშიც კი. ეს ყველაფერი მიგრაციულ თემას რთულს და მრავალშრიანს ხდის, თუმცა სწორედ ასეთი პროცესები ქმნის საზოგადოების განვითარების პოტენციალს მომავალში.

ანჟელიკა იგიტიანი, რსუ

მთლიანობაში, „ზემო ლარსი“ კრიტიკულად მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო დერეფანია საერთაშორისო სისტემაში, განსაკუთრებით სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებში მიწოდებისა და თურქეთის მიმართულებით ტრანზიტისთვის. თუმცა, ვითარება, რომელიც ამ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე იქმნება, ყოველდღიურად იწვევს უკმაყოფილებისა და შეშფოთების ტალღას.

საქართველოსა და რუსეთს შორის მხოლოდ ერთი სახმელეთო გზა არსებობს. ალტერნატივა შეიძლება ყოფილიყო გზები აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის გავლით, მაგრამ ისინი პოლიტიკური მოტივებით დაკეტილია. მაგალითად, მარშრუტი სამხრეთ ოსეთის გავლით შეიძლება ამოქმედდეს მხოლოდ პოლიტიკური საკითხის გადაჭრის შემდეგ, რაც ჯერჯერობით არ ჩანს. ამჟამად ეს გზა არ ფუნქციონირებს ქართული მხარის პოზიციის გამო, რომელიც შიშობს, რომ ამ პროექტზე დათანხმება თბილისის მიერ სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის აღიარებად აღიქმება.

ამგვარად, ჩვენ ვხედავთ, როგორ იმოქმედა უშუალოდ საქართველოსა და რუსეთს შორის არსებულმა კონფლიქტმა სახმელეთო მიმოსვლის გზებზე და გახადა ისინი უკიდურესად შეზღუდული და პოლიტიკურად მოწყვლადი. „ზემო ლარსი“ ამ მომენტისთვის არის „ვიწრო ყელი“, რომელიც ვერ უმკლავდება ასეთ გადატვირთვას. „ზემო ლარსი“ ასევე არის უზარმაზარი რიგების დაგროვების წერტილი, რასაც რამდენიმე ძირითადი მიზეზი აქვს.

მათ შორის:

• რთული კლიმატური პირობები. ძლიერმა წვიმებმა და თოვლმა, რასაც მოჰყვება ღვარცოფი და ზვავი, გზის გარეცხვა, ვითარება გაართულა. საკმაოდ ხშირად ისმის, რომ გამშვები პუნქტი კვლავ დაკეტილია რთული ამინდის გამო.

• საკონტროლო-გამშვები პუნქტის შეზღუდული გამტარუნარიანობა. როგორც საერთაშორისო საავტომობილო გადამზიდავების ასოციაცია (ASMAP) აღნიშნავს, დადგენილი საპროექტო გამტარუნარიანობის პირობებში — დღე-ღამეში 170 სატვირთო, 200 მსუბუქი ავტომობილი და 30 ავტობუსი — ფაქტობრივი დატვირთვა „ზემო ლარსზე“ ამჟამად შეადგენს საშუალოდ 890 სატვირთოსა და 2833 მსუბუქ ავტომობილს დღე-ღამეში. ეს საპროექტო გამტარუნარიანობას სატვირთო ტრანსპორტისთვის 5,2-ჯერ, ხოლო მსუბუქისთვის 14-ჯერ აღემატება.

• პროცედურული საკითხები და შემოწმებები. ზემოაღნიშნული ფაქტორების გარდა, რუსეთ-საქართველოს საზღვარზე პერიოდულად აძლიერებენ შემოწმებებს, ახორციელებენ ხანგრძლივ დათვალიერებას, რაც მნიშვნელოვნად აფერხებს პროცესს და იწვევს უზარმაზარი რიგების დაგროვებას.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ყველაზე მძიმე მდგომარეობაში არიან სატვირთო ავტომობილები, რომლებიც იძულებულნი არიან კვირაობით, ზოგჯერ კი თვეობით იდგნენ რიგებში. გროვდება უამრავი სატვირთო, რომლებიც გზას ათეულობით კილომეტრზე იკავებენ, ამიტომ მძღოლები პირდაპირ მანქანებში ცხოვრობენ. ამრიგად, ეს პრობლემა არა მხოლოდ ეკონომიკური და პოლიტიკურია, არამედ სოციალურიც, რადგან ამით იტანჯებიან ჩვეულებრივი ადამიანები, რომლებიც იძულებულნი არიან დღეების განმავლობაში იდგნენ მთაში ადეკვატური პირობების გარეშე და ხშირად საკუთარი ჯანმრთელობის ფასადაც.

მიუხედავად ამისა, „ზემო ლარსის“ გამტარუნარიანობის საკითხს, პირველ რიგში, ეკონომიკური მნიშვნელობა აქვს. ვინაიდან ამ მარშრუტის გავლით ხდება საქონლის ტრანსპორტირება, მათ შორის იმპორტი და ექსპორტი რუსეთსა და რეგიონის ქვეყნებს შორის. შესაბამისად, ნებისმიერი შეფერხება „ზემო ლარსზე“ აისახება მათ შორის არსებულ ტვირთბრუნვაზე.

არსებობს შიდაპოლიტიკური კონტექსტიც — ლარსზე არსებულმა პრობლემებმა შესაძლოა გამოიწვიოს საზოგადოებრივი უკმაყოფილება, რაც ხშირად ხდება ხელისუფლების კრიტიკის საგანი საქართველოში და საგარეო პოლიტიკის განხილვის თემა, განსაკუთრებით რუსეთთან რთული ურთიერთობების კონტექსტში. პოლიტიკური თვალსაზრისით, პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ ქართული მხარე ძლიერ არის დამოკიდებული ამ მარშრუტზე ვაჭრობის, ტურიზმისა და ჩრდილოეთ რეგიონებთან ეკონომიკური კავშირისთვის, შესაბამისად, დამოკიდებულია რუსეთზეც. საქართველოს შიგნით ეს ყველაფერი ხდება დავის საგანი: მთავრობა საუბრობს რუსეთთან კავშირისა და დიალოგის შენარჩუნების აუცილებლობაზე საქართველოს უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად, ხოლო ოპოზიცია ამაში ხედავს საფრთხეს ეროვნული პოზიციებისთვის და აკრიტიკებს ნებისმიერ დათმობას.

როგორ წყდება პრობლემა საზღვრის ორივე მხარეს?

ახალი რეგიონული კომუნიკაციების გამოჩენა, მათ შორის „ტრამპის მარშრუტი“ (TRIPP), დაეხმარება „ზემო ლარსის“ გამშვები პუნქტის მნიშვნელოვნად განტვირთვას. საქართველოს რეაქცია ახალ რეგიონულ რეალიებზე, მთლიანობაში, პოზიტიური იყო. მაგალითად, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ 2026 წლის 23 იანვარს ტელეკომპანია „იმედთან“ ინტერვიუში განაცხადა, რომ სომხეთისა და აზერბაიჯანის გავლით ტვირთების გადაზიდვის ახალი პირდაპირი მარშრუტები ნაკლებად სავარაუდოა, რომ საფრთხეს შეუქმნის ქვეყნის სატრანზიტო ფუნქციას.

„ASMAP“-ის ინფორმაციით, რუსეთის მხრიდან ტრანსპორტის მოძრაობის დასაჩქარებლად სატვირთოებისთვის გამოიყენება სამი დამატებითი სადგომი მოედანი — ერთი გასასვლელში (170 ადგილი) და ორი შესასვლელში (ჯამში 300 ადგილი), რომლებიც „ზემო ლარსის“ პუნქტის საზღვრებს გარეთ მდებარეობს.

2025 წლის 11 ივლისიდან რუსეთის ფედერაციიდან გასვლის მიმართულებით მსუბუქი ავტოტრანსპორტისთვის დაემატა 12 სავალი ზოლი. გარდა ამისა, ჩრდილოეთ კავკასიის საბაჟო სამმართველომ მოითხოვა სამუშაოების დაჩქარება შესასვლელ მიმართულებაზე ანალოგიური 12 ზოლის მშენებლობისა და ექსპლუატაციაში გაშვების მიზნით. დროებითი ზომის სახით შემოთავაზებულია გასასვლელი ზოლების რევერსული გამოყენება.

ზოლების ფუნქციონირების შესახებ გადაწყვეტილებას სასაზღვრო სამსახურის წარმომადგენლები იღებენ. ასევე გაიზარდა საბაჟო პოსტის თანამშრომელთა შტატის რაოდენობა, ყოველთვიურად ხდება თანამშრომელთა მივლინება სხვა რეგიონებიდან. საბაჟო ორგანოს შტატი საკმარისია ყველა ხაზზე საბაჟო კონტროლის შეფერხების გარეშე განსახორციელებლად.

რეგიონში სატრანსპორტო დაძაბულობის შესამცირებლად, წყარო „Logirus“-ის თანახმად, ადგილობრივი საბაჟო და სასაზღვრო სამსახურები ცდილობენ გააფართოონ საზღვრის გამტარუნარიანობა. მათ შორისაა დამატებითი ზოლების შექმნა სატვირთო და მსუბუქი ტრანსპორტისთვის; სასაზღვრო სამსახურის მიერ საპასპორტო კონტროლის ოთხი დამატებითი უბნის დამატება; საბაჟო პოსტის გაძლიერებულ რეჟიმში მუშაობისთვის დამატებითი თანამშრომლების მივლინება; რუსეთის მხრიდან გამშვები პუნქტის წინ მდებარე სატვირთოების გადაყვანა დამატებით პარკინგზე; საბაჟო პოსტის ხელმძღვანელობის 24-საათიანი მორიგეობა და მუდმივი კონტროლი საბაჟოს უფროსის მხრიდან.

საქართველოს მხრიდან მიმდინარეობს საბაჟო-გამშვები პუნქტი „ყაზბეგის“ გაფართოება და 9-კილომეტრიანი ქვეშეთი-კობის გვირაბის მშენებლობა. ინფრასტრუქტურის მინისტრის მოადგილემ, მზია გიორგობიანმა 2025 წლის დეკემბერში გამოაცხადა რეგიონში ყველაზე გრძელი გვირაბის დასრულების ახალი თარიღი. მანამდე სამუშაოების დასრულების ვადამ 2024 წლიდან 2025 წლამდე გადაიწია. ახლა კი, მინისტრის მოადგილის თქმით, პროექტი სრულად მზად იქნება და ექსპლუატაციაში 2028 წელს შევა.

პროექტი მოიცავს ცხრაკილომეტრიანი გვირაბის მშენებლობას ჯვრის უღელტეხილის ქვეშ და 23-კილომეტრიან შემოვლით მონაკვეთს სოფელ კობიდან სოფელ ქვეშეთამდე. ეს ტრასა უნდა ჩაანაცვლოს მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის (გუდაური-კობი) გზის ყველაზე ზვავსაშიში მონაკვეთი. სამზოლიანი 15 მეტრი დიამეტრის გვირაბი უზრუნველყოფს 24-საათიან ორმხრივ მოძრაობას. ყოველ 500 მეტრში გათვალისწინებულია საევაკუაციო გასასვლელები. დღეისათვის გათხრილია ძირითადი ცხრაკილომეტრიანი გვირაბი, მიმდინარეობს მუშაობა საევაკუაციო გვირაბზე.

პროექტის რეალიზაცია უზრუნველყოფს უწყვეტ სატრანსპორტო მიმოსვლას რუსეთის მიმართულებით, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სომხეთისთვისაც, რადგან ტვირთები შეძლებენ მოძრაობას მრავალდღიანი შეფერხებების გარეშე, რაც დამახასიათებელია ზამთრის პერიოდისთვის, როდესაც „ზემო ლარსისკენ“ მიმავალი გზა ხშირად იკეტება.

ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ პრობლემის გადაჭრის მცდელობები არსებობს, ვითარება მაინც რთული რჩება, რაც აიხსნება თავად საქართველოსა და რუსეთს შორის არსებული ურთიერთობებით. ეს კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ „ზემო ლარსის“ პრობლემას არა უბრალოდ ეკონომიკური ხასიათი აქვს, არამედ პოლიტიკური.

ავტორი: იზაბელ ზაქარიანი

გრანტის ცნების დაზუსტება: ფინანსებიდან გავლენამდე

კანონპროექტის თანახმად, ერთ-ერთი მთავარი სიახლე არის გრანტის ცნების მკაფიო და დეტალური განმარტება. გრანტად ჩაითვლება არა მხოლოდ ფულადი სახსრები ან ბუნებრივი ფორმით გაწეული დახმარება, არამედ ის რესურსებიც, რომლებიც შეიძლება იქნას გამოყენებული სახელმწიფო ორგანოებზე ზემოქმედების, ქვეყნის შიდა ან საგარეო პოლიტიკის ფორმირების, შეცვლის ან განხორციელების მიზნით.

ცვლილებები ასევე განსაზღვრავს, რომ გრანტად ჩაითვლება ტექნიკური დახმარება, მათ შორის ტექნოლოგიების გადაცემა, სპეციალიზებული ცოდნა, უნარები, ექსპერტიზა, მომსახურება და დახმარების სხვა ფორმები, იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საქმიანობა გავლენას ახდენს სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ პროცესებზე.

უფრო მკაცრი წესები უცხოური ორგანიზაციებისთვის

კანონპროექტი ითვალისწინებს, რომ საქართველოში რეგისტრაციის გარეშე მოქმედი ორგანიზაცია, რომლის საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდება საქართველოს ან საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებს, გრანტის მიღებამდე ვალდებული იქნება მიიღოს მთავრობის შესაბამისი თანხმობა.

არჩილ გორდულაძის განცხადებით, ეს მიდგომა ეფუძნება სუვერენიტეტის პრინციპს: საქართველოს სახელით საუბარი რეგულირდება სახელმწიფოს მიერ, და საერთაშორისო ასპარეზზე გამოსვლისთვის მთავრობის თანხმობა საჭიროა ქვეყნის პრეზიდენტისთვისაც კი.

პარტიული-პოლიტიკური მიზნები და ახალი ვალდებულებები

საკანონმდებლო პაკეტი აზუსტებს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის ცნებას. ფიზიკური და იურიდიული პირები, რომლებიც ასეთი მიზნების მატარებლები არიან, მათ შორის ღიად დეკლარირებულის შემთხვევაშიც, ვალდებულნი იქნებიან დაექვემდებარონ იმავე რეგულაციებს, რაც პოლიტიკურ პარტიებს ეხება. ეს მოიცავს:

• უცხოეთიდან შემოსავლის მიღების აკრძალვას;
• იურიდიული პირებისგან შემოწირულობების აკრძალვას;

• შემოსავლების დეკლარირების ვალდებულებას კანონით დადგენილ ვადებში.

ამასთან, ცვლილებები ორგანულ კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ ითვალისწინებს, რომ პირს, რომელიც დასაქმებულია ორგანიზაციაში, რომლის წლიური შემოსავლის 20%-ზე მეტი უცხოური ძალისგან მიიღება, რვა წლის განმავლობაში აეკრძალება პოლიტიკური პარტიის წევრობა.

ადმინისტრაციული და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა

ცვლილებები ეხება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსაც. თუ სამეწარმეო სუბიექტი განახორციელებს საჯარო პოლიტიკურ საქმიანობას, რომელიც მის ძირითად საქმიანობას არ უკავშირდება, მას დაეკისრება 20 000 ლარის ჯარიმა, ხოლო განმეორებითი დარღვევის შემთხვევაში — 40 000 ლარი.

კომიტეტმა მხარი დაუჭირა წინადადებას, რომ მეორე მოსმენისთვის მსგავსი ქმედებები უკვე სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას დაექვემდებაროს.

გამჭვირვალობისა და სუვერენიტეტის გაძლიერება – მთავრწბის პოზიცია

ცვლილებების მხარდამჭერები მიიჩნევენ, რომ განახლებული კანონი ხელს შეუწყობს ფინანსური და ორგანიზაციული გამჭვირვალობის ზრდას, განსაკუთრებით იმ სტრუქტურების მიმართ, რომელთა საქმიანობას შეუძლია პოლიტიკური ან სახელმწიფო პროცესებზე გავლენის მოხდენა. გლობალური გამოწვევებისა და ციფრული აქტივობის ზრდის პირობებში, გრანტების მკაფიო სამართლებრივი რეგულაცია საშუალებას იძლევა თავიდან იქნას აცილებული სამართლებრივი სიცარიელეები და შესაძლო ბოროტად გამოყენება.

ამავე დროს, კანონპროექტი მიზნად ისახავს ერთიანი წესების დაწესებას ყველა სუბიექტისთვის და არა მხოლოდ პოლიტიკური პარტიებისთვის, რაც, ხელისუფლების შეფასებით, ხელს შეუწყობს სამართლებრივი წესრიგის განმტკიცებას და თანაბარი პირობების შექმნას პოლიტიკური და საზოგადოებრივი აქტორებისთვის.

საერთაშორისო რეაქციები და შეფასებები

ცვლილებებმა უკვე გამოიწვია საერთაშორისო ორგანიზაციების ყურადღება. კერძოდ, Amnesty International-მა საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდა გადახედოს საკანონმდებლო ინიციატივებს, აღნიშნავს რა, რომ ისინი შესაძლოა ზღუდავდეს სამოქალაქო თავისუფლებებს და ზრდიდეს სახელმწიფო კონტროლს საზოგადოებრივ სექტორზე.

მანამდე, ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისიამ კრიტიკულად შეაფასა გრანტებთან და დაფინანსებასთან დაკავშირებული რიგი ნორმები და რეკომენდაცია გასცა, რომ რეგულაციები არ გახდეს სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობის შეზღუდვის ინსტრუმენტი.

რა იქნება შემდეგ?

იურიდიული კომიტეტის მიერ მხარდაჭერილი საკანონმდებლო პაკეტი გადაეცემა პარლამენტს შემდგომი განხილვისთვის. კანონპროექტი განიხილება მეორე მოსმენით, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია დამატებითი ცვლილებების შეტანა. საბოლოო მიღების შემთხვევაში, ეს ცვლილებები გახდება ფართო სამართლებრივი რეფორმის ნაწილი, რომელიც მიზნად ისახავს უცხოური გავლენების რეგულირებას და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური საქმიანობის დაფინანსებაზე სახელმწიფო კონტროლის გაძლიერებას.

მშვიდობა როგორც ეკონომიკური სტრატეგიასამიტის

მონაწილეების წინაშე გამოსვლისას კობახიძემ ხაზი გაუსვა, რომ საქართველო შეგნებულად აკეთებს ფსონს არა გეოპოლიტიკურ კონფრონტაციებში მონაწილეობაზე, არამედ გრძელვადიანი სტაბილურობის პირობების შექმნაზე.

„მშვიდობა ქმნის პროგნოზირებადობას, პროგნოზირებადობა — ინვესტიციებს, ინვესტიციები — ეკონომიკურ ზრდას. საქართველოს გამოარჩევს არა მხოლოდ ის, რაც ჩვენ შევქმენით, არამედ ისიც, თუ როგორ ვურთიერთობთ სამყაროსთან“, — განაცხადა პრემიერ-მინისტრმა.

გლობალური ტურბულენტობის პირობებში და კონკურენტული პოლიტიკურ-ეკონომიკური ბლოკების ფორმირებისას ეს გზავნილი გაისმა როგორც ალტერნატიული მოდელის შეთავაზების მცდელობა — ნეიტრალური კავშირგაბმულობის მოდელი, რომელშიც სახელმწიფო არ მოითხოვს პარტნიორებისგან „მხარის არჩევას“, არამედ სთავაზობს თანამშრომლობის ინფრასტრუქტურას.

თავისუფალი ვაჭრობა და წვდომა 2,3 მლრდ მომხმარებელზე

ინვესტიციური მიმზიდველობის სასარგებლოდ ერთ-ერთ საკვანძო არგუმენტად კობახიძემ დაასახელა თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებების განშტოებული ქსელი. მისი თქმით, ევროკავშირთან, ჩინეთთან, თურქეთთან, ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ქვეყნებთან და დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის ქვეყნებთან ხელშეკრულებების წყალობით, საქართველო ფაქტობრივად უზრუნველყოფს ბიზნესს გასვლას 2,3 მლრდ-ზე მეტი მომხმარებლის ბაზარზე.

გლობალური ვაჭრობის ფრაგმენტაციის კონტექსტში ეს ფაქტორი იძენს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას: საქართველო პოზიციონირებს თავს როგორც ეკონომიკური ინტერესების გზაჯვარედინი, და არა როგორც სავაჭრო ომების ან სანქციური ლოგიკის მონაწილე.

„შუა დერეფანი“ როგორც პასუხი გეოპოლიტიკურ განხეთქილებებზე

ცალკე აქცენტი პრემიერ-მინისტრმა გააკეთა ე.წ. „შუა დერეფნის“ როლზე – ტრანზიტულ მარშრუტზე, რომელიც აკავშირებს აღმოსავლეთ აზიას და ევროპას ცენტრალური აზიის, კავკასიის და თურქეთის გავლით.

კობახიძის თქმით, სამყაროში, სადაც ტრადიციული ლოგისტიკური მარშრუტები კარგავენ სანდოობას, ალტერნატიული დერეფნები წყვეტენ იყვნენ ვარიანტი და ხდებიან აუცილებლობა.

„სამყაროს სჭირდება არა ნაკლები ვაჭრობა, არამედ უფრო მდგრადი ვაჭრობა. მას არ სჭირდება იზოლაცია — მას სჭირდება ინტელექტუალური დივერსიფიკაცია. მას არ სჭირდება მხარეების არჩევა — მას სჭირდება სანდო შემაერთებელი ხიდები“, — აღნიშნა მთავრობის თავმჯდომარემ.

ამ კონტექსტში საქართველო განიხილავს თავის როლს არა მხოლოდ როგორც ტრანზიტულ ტერიტორიას, არამედ როგორც მარშრუტის სტაბილურობის გარანტს, რაც გაურკვევლობის პირობებში გარდაქმნის ინფრასტრუქტურულ მდგრადობას სტრატეგიულ აქტივად.

ინვესტიციები, ინფრასტრუქტურა და დიალოგი

ვიზიტის ფარგლებში ირწკლი კობახიძემ ასევე მიიღო მონაწილეობა მრგვალ მაგიდაში, რომელიც მიეძღვნა ინვესტიციების მომავალს, და გამართა რიგი ორმხრივი შეხვედრები. საქართველოს დელეგაცია წარმოდგენილი იყო მთავრობის ეკონომიკური, საგარეოპოლიტიკური და ძალოვანი ბლოკების საკვანძო ფიგურებით, რაც ხაზს უსვამს ვიზიტის კომპლექსურ ხასიათს.

ეკონომიკის, საგარეო საქმეთა, თავდაცვის, იუსტიციის და განათლების მინისტრების ყოფნა მოწმობს იმას, რომ თბილისი განიხილავს თანამშრომლობას არაბთა გაერთიანებულ საამიროებთან არა მხოლოდ ინვესტიციურ, არამედ უფრო ფართო სტრატეგიულ განზომილებაში — ლოგისტიკიდან და ენერგეტიკიდან დაწყებული განათლებამდე და ტექნოლოგიებამდე.

სიგნალი რეგიონისთვის და ინვესტორებისთვის

დუბაიში ვიზიტი და კობახიძის განცხადებები შეიძლება განვიხილოთ როგორც სიგნალი ერთდროულად რამდენიმე აუდიტორიისთვის. საერთაშორისო ინვესტორებისთვის — ეს არის კურსის დადასტურება პროგნოზირებადობისა და ღიაობისკენ. რეგიონული პარტნიორებისთვის — იმის დემონსტრირება, რომ საქართველო ხედავს თავის მომავალს შემაერთებელი რგოლის როლში, და არა განხეთქილების ხაზში. გლობალური მოთამაშეებისთვის — შეხსენება იმისა, რომ გეოპოლიტიკური ბლოკების ეპოქაშიც კი რჩება მოთხოვნა სახელმწიფოებზე, რომლებსაც შეუძლიათ შეაერთონ, და არა განახეთქონ.

ამგვარად, საქართველოს მონაწილეობა მსოფლიო მთავრობათა სამიტში არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში გახდა თბილისის პრაგმატული საგარეოეკონომიკური ხაზის გაგრძელება, სადაც დიპლომატია, ლოგისტიკა და ეკონომიკა იწყობა ერთი იდეის ირგვლივ: მდგრადი განვითარება შესაძლებელია იქ, სადაც არის მშვიდობა, ნდობა და კავშირგაბმულობა.

Dalma News-ის ქართული რედაქცია

მთავრობის პოზიცია: „ბიზნესისა და მოსახლეობის ინტერესები უნდა იყოს დაბალანსებული”

სამთავრობო საკოორდინაციო კომისიის სხდომაზე გამოსვლისას პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ აღნიშნა, რომ ხელისუფლება ეჭვქვეშ არ აყენებს ბიზნესის უფლებას, იმოქმედოს საკუთარი ეკონომიკური მოსაზრებების შესაბამისად, თუმცა ფასებთან დაკავშირებულ საკითხებში მოქმედებაში შედის სოციალური ფაქტორი.

„ჩვენთვის მნიშვნელოვანია მაქსიმალურად დაბალანსდეს ბიზნესისა და მოსახლეობის ინტერესები. გვინდა, რომ ყველამ ერთად იზრუნოს მოქალაქეთა ინტერესებზე და შეძლებისდაგვარად ხელი შეუწყოს ფასების შემცირებას“, — განაცხადა მთავრობის მეთაურმა.

კობახიძის თქმით, ანალიზმა აჩვენა, რომ ძირითადი ზედნადები უკვე ქვეყნის შიგნით — საზღვრიდან სავაჭრო დახლამდე — ყალიბდება. მან მოიყვანა შედარებითი მაგალითი გერმანიიდან, სადაც საბითუმო ბაზრიდან დახლამდე სტანდარტული ზედნადები 20–30%-ს შეადგენს.

„ასეთ პირობებში 86% საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია. ამ ზედნადებიდან 44% მოდის სწორედ დისტრიბუციაზე, შედარებით მცირე წილი — ქსელურ მარკეტებზე“, — აღნიშნა მან.

კობახიძემ ასევე დასძინა, რომ რიგ შემთხვევებში საქართველოში ფასები 50%-ით ან თუნდაც ორჯერ-სამჯერ უფრო მაღალია, ვიდრე ევროპულ ქვეყნებში.

დისტრიბუტორებისა და ბიზნესის არგუმენტები: ქსელური მარკეტების მხრიდან ზეწოლა

თავის მხრივ, დისტრიბუტორული სექტორის წარმომადგენლები მიუთითებენ საცალო ქსელების მიერ შექმნილ დამატებით ფინანსურ ტვირთზე. საქართველოს დისტრიბუტორების ბიზნეს-ასოციაციის ხელმძღვანელმა ლაშა რიჟამაძემ განაცხადა, რომ ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია იმ პირობებთან, რომელთაც ქსელური მარკეტები კარნახობენ.

„დისტრიბუტორების ასოციაცია მრავალი წლის განმავლობაში აყენებდა იმ პრობლემებს, რომელთა განხილვისთვისაც სექტორის წარმომადგენლები დღეს მთავრობის ადმინისტრაციაში შეიკრიბნენ. ვიმედოვნებთ, რომ ის საკითხები, რომელზეც, მათ შორის, პრემიერ-მინისტრმა თავის განცხადებაში მიუთითა, კერძოდ, საცალო სავაჭრო ქსელებთან ურთიერთობის პრობლემური ასპექტები, გადაწყდება საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად ისე, რომ არც ერთი ბიზნეს-სუბიექტი არ დაზარალდეს და ამას დადებითი გავლენა ჰქონდეს ფასებსა და ფასდამკვიდრებაზე. უნდა აღინიშნოს, რომ აღნიშნული პრობლემების გარდა არსებობს კიდევ მთელი რიგი ფაქტორები, რომლებიც მნიშვნელოვნად მოქმედებს ფასებზე, და აუცილებელია კომპლექსური ნაბიჯების გადადგმა“, — განაცხადა მან მთავრობის ადმინისტრაციაში დისტრიბუტორული კომპანიების წარმომადგენლებთან შეხვედრის დაწყებამდე.

მისი თქმით, იმ შემთხვევაში, თუ ქსელური სუპერმარკეტების მიერ დაწესებული მოსაკრებლები რეგულირების ჩარჩოებში მოექცევა, დისტრიბუტორულ სექტორს მიეცემა საშუალება გაათავისუფლოს რესურსები და შეამციროს ხარჯები, რაც საბოლოოდ დადებითად აისახება ფასებზე.

„ეს ეხება არა მხოლოდ დისტრიბუტორებს, არამედ მწარმოებლებსაც. ყოველი დამატებითი ხარჯი, რომელსაც ქსელური მაღაზიები აკისრებენ, ფასზე აისახება. თუ ეს ყველაფერი საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამის ჩარჩოებში დარეგულირდება, საბოლოო ეფექტი ფასებისთვის დადებითი იქნება“, — განაცხადა რიჟამაძემ.

მან ასევე აღნიშნა, რომ დისტრიბუტორები და ადგილობრივი მწარმოებლები იძულებულნი არიან დაეთანხმონ ქსელური სუპერმარკეტების მიერ ნაკარნახევ პირობებს: ე.წ. ქეშბექი, შესვლის საფასური, პროდუქციის თაროზე განთავსების საფასური და სხვა დამატებითი ხარჯები, რომლებიც საბოლოოდ ფასში აისახება.

პრემიერ-მინისტრთან შეხვედრის შემდეგ დისტრიბუტორული კომპანიის „მზიური“ დამფუძნებელმა აკაკი ახვლედიანმაც დაადასტურა, რომ ფასების შემცირების პოტენციალი არსებობს.

„ფასები ერთი მხარის პრობლემა არ არის. ბიზნესში ფასდამკვიდრება უფრო რთულად არის მოწყობილი, რადგან მოიცავს ლოჯისტიკურ და სხვა ხარჯებს. მიუხედავად ამისა, ფასების შემცირება შესაძლებელია“, — განაცხადა მან.

მთავრობის ადმინისტრაცია: შედეგები — აპრილის ბოლომდე

მთავრობის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელმა ლევან ჟორჟოლიანმა აღნიშნა, რომ კომისიის ამოცანა დეკლარაციული განცხადებები კი არა, არამედ ფასების ფორმირების მთელი ჯაჭვის დეტალური და გამჭვირვალე შესწავლაა.

„გვინდა ზუსტად გამოვიკვლიოთ, რატომ ყალიბდება პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ასეთი ზედნადები და ამის შემდეგ გამოვიყენოთ ყველა არსებული ბერკეტი. ჩვენი მთავარი მიზანი ფასების შემცირებაა“, — განაცხადა ჟორჟოლიანმა.

მან აღნიშნა, რომ რიგ შემთხვევებში ერთსა და იმავე ევროპულ და ქართულ ქსელში იდენტური საქონლის ფასი სამჯერ განსხვავდება, რაც, მისი თქმით, „არანაირი ლოგიკით არ აიხსნება“. ეკონომიკის სამინისტროს პირველადი კვლევის მონაცემებით, ცალკეულ შემთხვევებში ზედნადები 150%-ს აღწევს, საშუალო მაჩვენებლის — 86% — პირობებში.

ჟორჟოლიანის თქმით, ხელშესახები შედეგები აპრილის ბოლომდეა მოსალოდნელი, თუმცა ფასების შემცირება შესაძლოა უფრო ადრეაც მოხდეს. კომისიის მუშაობა მოიცავს არა მხოლოდ სურსათს, არამედ მედიკამენტებსა და საწვავსაც.

სუს-ის ფაქტორი: ფასდამკვიდრების შესწავლა

სიტუაციას დამატებითი რეზონანსი შესძინა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ჩართვამ. სუს-ში განმარტეს, რომ გამოძიების ინტერესის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ ფასების ფორმირების პროცესი. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რიგ კომპანიებს სთხოვენ დოკუმენტების ელექტრონულ ვერსიებს.

„სხვა ფინანსური საკითხებით ჩვენ არ ვართ დაინტერესებული, რადგან ეს არ წარმოადგენს მიმდინარე გამოძიების საგანს“, — განაცხადეს სუს-ში.

ამგვარად, საქართველოში მაღალი ფასების საკითხი საჯარო დისკუსიების სივრციდან ინსტიტუციური ანალიზის ფორმატში გადავიდა, სადაც სახელმწიფო, ბიზნესი და კონტროლირებადი ორგანოები ცდილობენ დაადგინონ, ზუსტად სად წარმოიშობა დისბალანსი — და შესაძლებელია თუ არა მისი აღმოფხვრა საბაზრო მექანიზმებისთვის ზიანის გარეშე.